Skip to main content

Full text of "Meditationes de [anapologēsei] gentilium, ad illustr. loc. Rom. I. 19. 20. II. 14. 15. ... [microform]"

See other formats


MEDITATIO 

DE 

ANAnGAOraZEI 

j4d illufir. ioc. Rom, l. i 
AVSPICE E 

IN ALMA GEORGl 

PVBLICO ERVDITORVM EXAM 

M. CHRISTOPH. LVDOV 

AMPL. FAC. PHILOS. A 

ET RESPOND 

LEVIN THEODORV 

ANDRE-flEMONTANO - ( 

Ad D. XV. JvN. A.OJ 

H. L. CX^C 




GOTTim 

X I T E R I S H A 



.TIONES 

:EI GENTILIVM, 

u L ig, 20. IL 14, iff, 
ICE DEO 

RGIA AVGVSTA 

m EXAMINI SVBMITTENT 

DOVICVS OBBARIVS* 

i 

^ILOS. adivnctvs^ 

JSPONDErrs 
DORVS KIZOW, 

JTANO-CHERVSCVS 
N. A.O.R»MDCCXL 
L. (^ C, 




TINGAE 

H A G E R I A N I S. 



Jr rpn 



MAGNIFICO AG SVMME VENERANDO' 

DOMINO PRd-RECTORI, 

NEC NON RELIOyiis 

MAGNIFIGIS, SVMME VENERANDIS, ILLVSTRI- 
BVS, EXCELLENTISSIMIS, EXPERIENTISSIMIS, 

AMPLISSIMISQVE 

DOMINIS PROFESSORIBVS 

AC 

I» ATRIB VS CONSCRIPTIS HVI VS AC ADEMI AE , 

DOMINIS, PATRONIS 

AC 

FAVTORIBVS SVIS 

PIA MENTE AETERNVM DEVENERANDIS 
SVSPlCIENDlSQyEj 



OyAfLEMGVNQVE^ANC DISSERTATIONEM ^/ 
VALEPIGtQRIAM 

IN TESTIMGNIVM GRaTl ANIMI ATaVE RECQRDATIONIS 
ACCEPTORVM BENEFICIORVM, BEMEVOLENTIAE 

AG FAVORIS 

OFl^RT ET CONSECRAT, 

H¥1C ACADEMmE ac PATRIBVS CONSCRIPTIS 

• FAVSTA QyAEVIS ADPRECATVR,. 
SEQ^VE IN POSTERVI^ 
ABSENTEM QyOQVE 

MAGNIFICI DOMrNI 
PKO-RECTORIS 

R E- M Q^V O R V M Q^V E 

DGMINORVM PROFESSORVM 

VLTERIORI FAVORI AC BENE VOLENTIAE 
DE MELIORI CQMMENDAT 

M. CHRISTOPH. LVDOVICVS QBBARIVS, 

PHIL. FAC« ADI, - 






1« «^^-i^ 







^xiftere fummum Numen, ejusque exiften.tiam 
ex fana ratione agnoici pdlTe > certiilimum eft 
l-l^ ac evidentiHimum , <Sc, quae contra hancce veri^ 
tarem ab hominibus male fanis in medium proferri fo- 
jentdubioia, vix refpohfione digna funt, & abihnu- 
meris jam viris celeberrimisdiu profligata dataque in- 
ternecioni. a) NequeetiamuIIus, cuifanumeftiincir 
put, in dubium vocabit ., nos per ipiam rationcm ob- 
ligari ad certum Enri lupremoprseftandumcultumjho- 
norem atque venerationem» Facile etiam concedetur 
nobis, illos, qui hanc Dei cognitionem , cultum^cof- 
ficia Deo debita , reliquaque legis naturalis prascepta, 
negligunt, nonfolum peccare, fed etiam propterea 
poenas fuo tempore fuftinere juftislimas, liiseque pro- 
pricE obeife felicitati : non enim Oedipusfitnecefteeft, 
qui nexum namralem & neceffarium inter legis natu- 
ralis transgreflionem certasqiie introfpicere vult poe^ 
has inde dependentes h)^ Sed, quod gentiles, quilu- 
mine gratiae prorfus deftitiiti funt , propter legis na^ 
mrse" violationem nonfolum 'deternum pereant, fed et- 
iam prorfu? dvaKpKoy^Joi ftnt, <Sc nihil pro fua defenft- 
onQ & excufatione in die judicii proferre poilint, res 
altioris indaginis eft, & a multis in dubium vocatur, 
imo prorfus negatur, licetPaulusilludtotidem affirmec 
verbis , Rom, I. 19. 20. Nos igitur oftendemus , Pau- 
lum veritati confentanea dixiffe , fimulque veras hu- 
jus clvwnoAoyr^a-sog caufas ex dido Paulino eruemus,. 
FaxitDeus., ut feliciter. 

A a) 



a) Conf. Cel. BUDDEI fkefes Je atheifmo ^' fuperfiliioue. It. lo, AU- 
F AJiKlCll Jyllo^.fa:ij^t. iie vcrir.relig. Chri/^.c.jj.p.s-^pf^i^^ 

d) Non' dicimus pocnas ndturales immcdiate fempcr conjiindlas efTc 
cum fingiilis legum naturalium transgrcffionibus , fcd generatim af- 
firmamus , Ativ^ poenas naturales , dc ncxum natiiraleai inter multa 
peccata & pocnam > conf. <:(?/. LEIBNITII Theod. P. 2. ^. y/-?, p. m, 
2,32. & §. 126- p. m. 266. 

§. IL Ut vero , quae Panli mens fit de avaTfoXo^^iVei 
gentilium>eo clariuspatefcat;,apponamusejusverba, in 
latinam linguam translata. Ita vero ille 1. c. Cognofci- 
bile z) namqne Dei :, five id, quod de Deo pernaturam 
cognorci poteft, manifeftum eft inter ipfos b) : Deus 
enim ipfis manifeftavit. Invifibilid enim ejus , nitni- 
Yum £terna ejus potentia ^ divmitas , c) a , ixvQeXi 
7nundi creatione perfpiciuntur , attendendo ad opeva ; iit 
adeo ipfi fint inexcufabiles , live ^ut nihil habeant,quod 
pro defenfione fui allegare pollint. Hifce jungo pa- 
rallelum locum RomJ.L 14. i^ Quando enim gentes 
legem (fcriptam) non habentes , naturafaciunt ea , qu£ 
iegisfunt, hi kgem (fcriptam) non habentes fibimetipfis 
lex funt, Oftendunt fcilicet , , effecium legis d) fcriptum 
ejfe in cordibus eorum, conteftante hoc ipforum confci- 
tntia , ^ cogitationibus fefe mutuo accujantibus tf ex- 
cufai?tibus, Oftendit igitur Paulus in priori locoj cau- 
fam dvci^noKo^-^icreoq efte e) negle^tcim agnitionem Dei 
naturalem & omiilionem oiiicioium iude reliiltanti- 
um , uti contrainpofteriori loco affirmat^ illos quan- 
dam habere diioK6Y/\7iv f )^ qui legi naturse convenien- 
ter vivunt. Antequam vero nexum & fequelam argu- 
menti Paulini inveftigemus, 8i, quomodo exnegleda 
vel oblervata lege naturali ad inexcufebilitatem vel 
qualemcunque excufationem concludi posfit , ^often- 
ciamus . qiuxdam prius monenda funt de ipfa naturae 

kge. 



- ad 'illujlr, Rom. I, ^ IL j:. 

tege, & de notitia legis (Sc legislatoris naairali., haec e- 
nimnifi probe teneantur, de obligatione ad obfervan- 
dam legem,<Scad poenas propter violatam legem fufti- 
nendas, red:e •jiidicare non pofltimiis. 

a) •yvCtJTOV, cognofcibfle i conf. Flsfir, ST£PH^N'l Thefi G. L. Op- 
ponitur generatiai impotentijc & incapacitati cognitionis , five e£j> 
quod fub cognitionem non cadit j fpeciatim h, I. TW fjLV^Yl^lC/Jy 
cow?. loh.COCCEII Comme-at.inhJ. Uc.LAURENTlUS i\\ P^JJLQ 
QV<J]lOV\l(a vertit •• quantum homo JJneDei \?erlio ex natura de Deofcire 
foteji, Qoi\?, Cafp, LOESCHERIdiJf.de ©SO^VWCii» natumli^ (^Wit-^ 
tenb. j6j)3^ f. ^,/-/. 

b) Ita fcilicet verto illud iv avjoig- Scio , quod vulgo explicetiir: 
m^tnifejlifm eft in illis ^ ne argumentum pro notitidt infta ex h. I. 
petitum pereat; feci, ^\ quid jjudtcarc valeo, nihiJ dici potefl: w-sf^ 
nifejltim ejfe in aliquo , nifi dc quo ifte aut interne conviflusfit, aut 
faitcm ejus notitiam claram , explicitam ac diftindlam habeati hoc 
vero, quod materiam fubftratam attinet , nuilo modo de g^ntili-. 
bus in gencre dici potell. Igitur vertere malui: interilios,£i\tii'isi 
iionfolum cnim iliud manifeftum cfTediciturinterhominesj quod a6l:ii 
eognofcunt > fed ctiam , qupd unusquisque eorum facile cognofci 
polTet , fi modo de illius cognitione folicitus effe vellef. Nec ho- 
ftra abhorret interpretatio abufuhujusparticulsc biblico, ftf»/^Matth» 
XX: ^(r. Liic. XVI. //. Rom. vnr. ^j?. XVI. 7. r. Cor. II. 6, ne-. 
que au^toritate dcftituimur; nonfolum cnim ERASMUS , VATA- 
BLUS h GROTiUS, (tefte Cafi>. LOESCHERO I. c. p. /7.) ex- 
pufiierunt hxc verba : interillos, fed ipfe quoquo B. LUTHERUS 
noftrx intcrpretationi propius accedere videtur , quam vulgari , 
quando expliciiit: ift ihnen ojfenhtthr. Nihil etiam detrahit uoftra 
interpretatio notiti& Dei infttix. , fano fenfu acceptac & notitiac Nu- 
minis aduali oppufitac, quippe qux tota pqft lapfum ad<^uiftit 

eft. Cum ciu*ra nulia prorfus rationc dici poflit, ^o^VW^tov^/SQsS 
pernaturam<««?»<«///fr manifcftum fuiffe five /wgentilibus , five /«- 
ter iil«s , conf, v. /#• & 2f, & tanien Paulus generaliter c&indcter* 
jTiinate afErmet, illud vere interillos manifcftum fuiflTc , fequiturne- 
ceirar'o> bacc verba v. tsi, de notitiis fic didlis infttis ejfplicanda 
efTe , 7(3 "Yv&j-rov 7S ©£a nempe co niodo intcr gentiles manifeftum 
fuifle,utfacileilludrf^z/ cognofecre potuiftfent,fi dc eo folicitifuiflenf. 
Interim ccl. BUDDEUS iwinftit. Thcot.Dogm, p. 204. aliiquc, totwxix 
huiic locum non dc injita.^ fed dc ttcqttiftt^ Yyu notitia explicant. 

A *. A 



4^ De. a.v'o(,7foXoyi&ei gentiltum 

. t) TiAC^ cumJ/Kf do^Cila, aorj^orisciHe Dculis tanfpici ne(^ue<tHf ^ tfienti 

ferfftctuntur, non mintis profeao certe ^ e^identerJ^ qttamfiauis 

■corporis octtlis ea intueretur ^ iiiquit BUDDEUS I, c. \\ 2to. Qiios- 

- <lam ex Patribus i»v//^//i^ retuJiffe ad Patrem invifibilem , v/m^. 

tem ad Dei Filium ,, tii^inittttem ^A Spiritum fanSum , iQ^u eft C«/^ 

LOESCHERUS 1. c, p. ^^. -^^' 

'fl j Ita (cilicet cum Georg. PASORE in Lexic. verto 'Jc g^-yov "7« vo',U,a. 

«) B. MUSiEUS in Difn <i^^ luminis naturs, infufficie»tia ad fdutem^ 

anqult $. kT p, /o ,• Dicuntur ^entes apoftolo CiVCX.TfoKo^yvfloi ^ inex- 

cufabiles.,quod cumDeum cogno\>erint^non tame.n t*t Deum gioiifica^ertnt.^ 

Ji^^te cultti.^ ipfi ut Entiomniitmfupremo con^enientei^rofe^uuti non fint, 

EtJff, CV/r.DURRIUS inDiflT.Wt ethnicorum inexcufabiUtate ^.^r.Propter 

Joyvjat^^OV [2 ®e8 fupfrejptm ^ aut adulteratum aut male applica. 

tumi. dvOiKoKoyviliii^ronunciat .ApoflolHs gentes^ Et QUENSTEDT 

, Sjf}. Theol,'^..\.'i^. m> 2(t3. Dej*s hoc fne notitiam fui natttraUm 

^oluit ejfe inhomine adhuc reliquam^ut ejus manudu&ione ad i^u>tren- 

dam ulteriorem Dei re^elatiomm tn ecclrfia excitnrtntur ^ •quia^er» 

■eam ^entiles graSfiJJtmis peccatis fitffhca^^erunt ^ \eritatem in injuRi- 

:ti'a dettnendo , gloriam ejus in idola commutando (^c. igitur prop(er 

hunc ^bufum ^pojfvltis reSe pronunciat ^ gentiles fer eam notitiam 

reddi mOtKoKOYAJHii* 
. f) Exinde v€ronOMdumfequitur,xlIosfalvari, aut religinnem naturalcm 

adfalHterafufficientemcflTe, Non omnisenim a'7foAo'yv]crif ftatirn ab- 
folutionem apoena operatur, n€ quidem in foro humanp , fed tantum 
qualemeuhque poeuac mifigafi )neni,fi rcaliscftjfed dchoc infrapluVibus, 

■ §. lli. Vqj: kgem natiir£ Paulus gcneratim nihil ali- 
lidintelligiti nifi ea, quae homini recundum di<9:amen 
redtce rationis per fe conveniunt aut difconveniunt, 
Speciatim vero & primano huc refert ea , qux homi- 
ni refpe(9:uDei creatoris conveniunt aut difconyeniunt. 
Quod autem de fola lege naturali ei fermo fit , patet 
partim ex eo , quia de gentilibus loquitur, qui legem 
lcripram non habent 5 partim, quia expreffe legem le- 
gi nempe fcriptae opponit , pairim, quia medium ac- 
quirendi notitiam legis ^ legislatoris diciteiTecontem- 
plationem creaturarum & hujus univerli, Publicata 
i^icitur h;e: lex homiiiibus Hatim in prima creatibne, 

non 



■ad'iUuJiv. Rom. I. ^ IK $ 

hpii per publicatii quandamhujus legisrecitationemj fed 
quia Deus primis .hominibus perfe(3:am hujus legis 
concreavit notitiam ^ qui etiam hanc legem accurate 
tum & perfe6l:e obfervare eique obedire poterant^ quia 
vera & perfe£l:a praediri erant libertate. Poft lapfum qui- 
demobliterata eft inhominibus plerisque,propria eorum 
culpajaftualis hujus legis notitiaj nec conftat , ejus 
promulgationem poft Noachi tempora inter genti* 
les a ) iblenniter repetitam effe v interim gentiles 
propterea nullo modoexemti funt ab obhgationehu- 
jus legis, impollibile enim eft , ur homines unquam 
iiberentur ab obligatione ad ea facienda vel omitten- 
da, quae ipfis, qua hominibus , perfe conveniunt aut 
difconveniunt. Neque etiam hujus legis agnitio poH 
lapfum reddita eft impolIibiUsj aut difficiUs: praeterea 
eriim , quod gentes noh latebat y hanc legem ^ inter 
alias, pubUce doceri inter Ifraelitas ^ quorum fama 
prppter frequenfiora inter eos miracula longe lateque 
divulgata erat, & a quibusillam notitiam facili nego- 
tio acquirere poterant b) i illud maxime confideran- 
dum eft, quod Deus femetipfum in operibus fuis tam 
clare tamque peripicue manifeftaverit , ut hominibns 
fana ratione praeditis y 6c qui facultate gaudent intro- 
fpiciendi nexum rerum , fi fine pra^judicio hoc uni- 
verfum ^ <Sc quamlibet creaturam in fpecie , atteMe 
confiderant , nihil facilius fit , quam a creaturis ad 
creatorem ejusque perfe^ftiones coUigere. Sane 8c 
levis eft cefpes, qui probat elfe Deum. Hac vero 
prOTia Dei agnione reUqua etiam legis naturas capi- 
ta facile indagari poffunt, 

a; LoqiHmut fciJicct de. foleinii -&, univerfaJi piiblicationfs rcpcfitio* 
_ .ne ; particularitcr, vero illa lex omnibus temporibus publicata eft 

A 3 par- 



6 J)e dvx^itbXoyyla-si geniiltutn 

partitn per ipfos gentilium philofophos, licet hivarxos admifcebant 
• errores , partim per patriarchas , hinc indc inter gcntiles commo-^ 
rantcs & pcregrinantes, partim per Judacos hiuc indc difperfos, &. 
ipfos gentilcs ad verum Deum converfos j &c : ' Imo infra teftimonia 
.allegcntur , Deum fubindevcros juftitix praccones intergentiles ex- 
citaiTe. 

b) Nemini enim gentilrum denegabatur inftitutio ii\ vera religionc, 
quicunque modo eam defiderabat. Vocabantur ejusmodi gentilcs 
veram religionem edoC^i, p-ofelyti fortA ^ "Z^o^Ti Vl-^l , inquilinae. 
vel advenac cohabitationis, it. ai^ivn JllDN liTitJn) pii gentiles 
feculi, <& credebantur partcm habcre i\\ futuro feculo. Non cir- 
cumcidebantur , nec ad ceremonias Judaicas aiit ritus Mofaicos 
obfervandos obligabantur, fed reliiSta tantum idololatria uni Deo 
& obfervationi' feptcm pracceptorum, qux vocabant, N<>aclu\fefe fub- 
jiccre debebant. Referuntur in hunc cenfum Ninivitx, Matth.XII. ^r. 
Luc.XI. S2. Naeman Syrus, 2. Reg. V. /7. Nebucadnezar, Dan* 
IV.i/.j-^. Darius Medus, Dan.VI. .««r. Cyrus, .?. Par. XXXVI. ^^. 
SyrophoeuilTa, Matth. XV. ^.e. Cornclius centurio, AcV.X. ^. Eunu- 
chus CandacCs reginx, Aft. VIII. ^7. aliique plures. Sed p"i>[''1.'';> 
^r(>/e/j///'y»///>/'e, dicebantur, qui cfrcumcifionem & totam religio. 
nem Judaicam amplexi, ae oninium privilegiorum ac jurium Ju- 
daicorum participes 'fa£l;i erant , excepto , quod in Synedrium vel 
Concilium magnum couptari non poterant. Tales fuifle creduntur 
Jobus, Uria;j Chittncus, 2. Sam. XI. Arauna Jebufacus, x. Sam. XXIV. 
iC. 1. Far, X'XI. tS' Achior Ammonita, Jurlith. XIV. V". Nicolaus 
Diaconus. Aa.VI. /. &HelIeniftx, Aft.VI./. Joh.XII. 2d>. A^. 11./. 
conf. h.Conr. DURRII Diff. de Ethnicorum inexcufftbilit.tte , §.30, 
& 31. & Joach. HILDEBRANDI Jati^uit^tes S. p. m. //j?. 

§.IV,Et hxc eft ratiOj, quare Paulus dicat, Deim 
fe^anifefiaffe genf;ilibus,8c cognitionem Dei naturalem, 
iive fub lumen naturas cadentem , manifeftam ejje inter 
illos. Non loquitur de aBuali Dei agnitione; licet e- 
nim jure dubitemus , an unquam univerfee extiterint 
gentes , quse nullum prorfus Numinis fenfum atque 
cognitionem adlualem habuerint, a) tamen iii propa-* 
tulo eft; plerarumque gentium notitiam adualem fu- 

iire 



\ ■ ■. , ■ ■ 

, Alillujlv. Kom. l ^IL 7 

ifle fpnriam' comiptamque y 6c a vero prorfus ablu- 
dentem, id quod etiamnofterin npftro capite fatisde* 
claraty abfurditatemque Tiieologise gentilium omni- 
um oculis exponit. Quanta vero etiamfuerit coecitas 

7?!? da^vve]^ citi/fcV xag^iae- , et Vanitas iv Toig ' SiCiKoyiTiJi.ot'; 

av^w , jure tamen Paulus affirmat:, ro yvoo^ov rS ©sS ma-. 
nifeftum efle inter ipfos , nempe ratione fic di(9:ae no- 
titU infit<e, b) fiue facultatis ac inftindius naturalis a- 
gnolcendi verum Deum, niiiil enim ipfis facilius fuis- 
^tty ft ratione fibi concefla rede uti voluiftcnt , quam 
veras fibi acquirere de Numine notiones, 6c omrie il- 
lud inveftigare, quod de Deo per naturam cognofci 
poteft. 

a) QiacquiH etizm ^c ge»tii>us ^/^e/V in itinerarjJs dicifur rccenflori- 
bwSf nonHum tamen hujus rei veritas fatis evi(!i}£ eft. Si fides illo- 
runi fufpe(3a eft, qui de fpeftris aliisque prodigiis multa narrant> 
xnilii fanc illorum fides non major videtur, qui univci*fis gentibus 
verum rationis ufum prorfus denegant ; annc vero hoc fit > ipfis 
<!enegare ufum rationis, quando de ilJis aiErmatur, totam gentem 
per fot fecuJa nunquam cx creaturarum & cventuum naturalium 
cojjfideratiojie concJufifle , dari ens quoddam fupremum , aliis. )U« 

• <1icandum relinquo. Mihi placent , quac Sr. C, /^ BEAU in fes 
wd^,i)7furcs , ou yojage curienx (^ nou^^eau parmi lesfau^viges de P 
•^merioiue Septentrionale ^ C iC.^p. 2SS>. fq, {zvihit : Jt ies premiiers qui 
6nt ahorde fur lcs Terres de l\ ^^mert^ue ^ ne fe fujjent fas tant frejje 
de d.onner au Publtc des Relations , ^our lui faire fart des decou^er" 
tes dont ils prctcndojeKt fe faire honneur t ils aurotent Jans doute te- 
nu u» langage 6ien different de celui , far le quel il ne>us defeignent 
les Jau^ages ^t^ant conime des Betes ; Jans nulle connoijjance de C au-- 
ire V/f } ne rendant anctsn cttlte Df^in a tf^oique ce Jbit de ^ijibte ot* 
d'' invifble , fitfint t^n Diett de leur \entre ^ bornant toute leur fe~ 
lictte a la^ie frefente. Ces ..■iutettrs ^''ayantS/u parrni ettx , »i Tem- 
fdes , ni ^lutels , nildoles^ s'' imaginerent du fremier coup d^ oeil ^ 
^ti ils etoient tels que je \iens de dire ; mais doit-on jamnis j' ingcrer 
a detailler les Moeurs ^ les Coutumes d' un Pais dont on n' a point 
cncorc de Memotres , fur tout lors ^ucn n en foJf<:de jwifit Li tangus ? 
Scieneequi demande une longtte ctude ! &c. conf» quoque B. BUDDli- 

• UM Jyjftit. Theot, Dogm, p. 205. '<"'!•*■ 

h.) 



^ D^ ''Uvci.^oKoyJireL ghtiiUum . 

- \i) Noftnnn iii prxfent.i non «ft, in diverfas Ao&.()Y\\m-,^qinof(tia. Tfetiri^ 

~ fita fentcntias & definicianes inquirere , de qnibus conf/^uch. 

GRAPII Theol. reccns contro^^ <]V.^. ^,io. fqq. Scd falva aliorun\ 

aucloritate eam conftituimus> ^diXixxn \v\ fucultate , cSc quidem p-O' 

; pinjttay veritates primas ad Theologiam & iegein naturalem fpectan- 

tes mediante rationis ufu ex cbntemplatione hii)us univerfi <k even- 

tuum mundanorum facile erueudi > partim in froperifiottc & inflinitti 

natftrali , perceptis ftatim terminis veritatibus iftis nnivcrfalibus affeiii' 

tiendi , &Deoagnito hunc vel illiim cultum cxhibendi. Omnem 

vero notitin^m irtfitam aclualern ^ &. ideat dt Dei> innatas ^\\Ovai\\\h\\% 

poft \3L\i{w\\\ ordinurie denegamus» Confentiunt nobifcum B. Con- 

feffjres noftri , qui in LL.SS. p.52-. 53.54'$^. edit, Kechenh, affir- 

mant>homincm nafci cum ignoratione Dei .^ dc illosextenuare pecca- 

tum .originis , qui hoc negant. conf. etiamlJUDDEUS iu Infltt. The-: 

ol. Dogmut, p. 203- tSc MUSiEUS i\\ Introdte^. i\\ Theol. c. 2. §. I9. 

it. §. 1 1. n. 5. p. ^4. & in DecUrai.fol Jenenf ubi p. 1 5 i . dc 15 8- nb- 

titiam in(itam vocat quoque lucem &. perfedhonem intelledui conge-r 

nttam ., cSrp. i'^^. fq. ofteiidit 1, quod illi ex. orthodoxis Theologis» 

qtii alio modoeam dcfiniunt> re vera tamen idem ftatuant, 

§. V. Quia vero Paulns in eo verfatur, ut evincat, 
gentiles nonioluin ih judicio divino jufle damnari\, fed 
etiatn omniprorfus deftitui defenfione & qualicunque 
excufatione , nonfufficiebatoftendere^illospo^m'//'^ ve- 
ram tS ^vw^-a rS 0g3 libi acquirere agnitionem ad^mlem , 
fed necefie erat , ut fimiii oflenderet , hujus notitia^ 
confecutionem fuifTe faciliimam , & media femper ac 
ubivis iis obvia ^ adeoque eorum ignorantiam cralTam 
Q& & fupinam y nec Deo aut aliis , fed ipfis gentilibus 
imputandam. Hincnonfolumdicit, ^vwTovraQg^ ma- 
nifefium ejfe inter ipfos , quicquid vero manifeftum 
eil: iiiter homines ^ illud aquolibet facile agnofcipoteft, 
& quicquid difficulter aut magno cum labore cogno- 
fcitur j illud non dici poteffc^ manifeflum efle; ied o- 
ilendit etiam modum ac media perveniendi ad veram 
.a) 6c acftualem Dei notitiam^ per attentam fcilicetcre- 

atu- 



aturariim 5<: hujus univerfiL contemplarionein. Cutti 
vero quilibet homo^ fenribus externis 6c fanaratione 
praeditus, hoc univerilim , & qwse in co cominenturj 
tiiGili negotio attente contemplaripollit, patet > iltutn 
quoque facili negotio ad iiotitiam creatoris^<^aleni 
pervenire pofre. 

a) Gcntile» ex lumJne naturxv^rrfw, fed non perfedtam d: falufarem iio« 
titiam haberc potuiflc, oftendit poft alios Fried, BAtOUINUS iit 
Caf^ Cofif. f^ ^4. fqq. 

§♦ VI. Aft tibi non adeo facilis videtur demon* 
ftratio de exiftentia fummi Numinis, fed res ardui 
momenti , quae non a fimplicioribus qttibuscunque , 
fed a primae magnttudinis Philofophis vix ita praEftari; 
posfit, ut Atheorum dubitatipnibus ex afle fatisfiat. 
Refpondeo : vulnus recens, & , ut ita loquar, inftatu 
naturali adhuc conftitutum , facillimo negotio fimpli- 
cillimis remediis fanari poteft^ quando vero negledutn 
& per ihcuriam aut ftudio corruptum inflammatio ac- 
cellit ac Iphacelus , tunc iane magna diligentia, diu* 
turna experientia ac vehementioribus remediis ;, feifti- 
one&uftione , opus eft. PonamusjdariAtheos , qui 
vere 6cfirmiter,{ine formidine oppofiti, perfvafi fint, 
non exiftere Deum , & quorum con vidio tibi tam dif- 
ficilis videtur a), illorum fane ftatus prorfus prseter- 
iiaturalis erit, nec ipfi cum falfa ista perfyafione nati 
funt, fed eam demum magno labore 6c rationibus 
(palliativis undecunque fummo ftudio conquifitis fpon- 
te fibi contraxerunt : ab horum igitur Atheorum /or- 
f«/z//^^r talium difficili convidione , ad curationem ae- 
c[ue difficilem Ath^orum materialUer talium , quales 

B na- 



10 Dff dvciitoKo^^YiTei gfntfUum 

natura erant gentiles , de qulbus Pavilusloquitnr, nul- 
lo modo procedit conclufio. Hi enim nafcebantur 
quidem cutn ignoratione Dei aduali , fed nullp modo 
cum perfvafione , non eflfe Deum , aut cum propenfi- 
one ad negandum Deum 5 h^c igimr naturalis Dei i- 
gnorantia facile vinciac emendari poterat : cumenim 
effedus non efle pollit fine caufa , & humana natura 
b) abhorreat a regreilu in infinitum , nihil fane fa- 
cilius ett, quam coiligere a creaturis ad creatorem > 5c 
ab illarum pulchritudine ac fapientiffima ordinatione 
a_d hujus perfediones^ ■ De hoc vero naturaU gentili- 
um ffcatu, iibi nondum fpontaneii accefrerat malitia ^, 
loquitur Paulusj iUumque folicite diftinguit a ftatu eo- 
rum prteternaturali & corruptione Iponte contrafta:, af- 
firmans j pottquam illi vani ta6i:i elTent ev^^olg.hQiMyt' 
<Ty.dilg dvjZv , et cor eorum defipiens fic obtenebratumi es- 
fet , ut pro nihiio reputaffent veram Dei agnitionemj 
tunc Deum illos tradidilTej fivc permififley uc ruei*ent 
in reprobam. mentem , atque fapQVQiit rd fjLvi %DiBmov^ay 
ipfis, quahominibusj non eonvenientia^ ab humana 
natura abhorrentia. 

a) Imo vei'o non adco Hifficilcm, fc.4 faciiHmam efle creHo convidli- 

i oneni Atbeoriim intemttm^ cum nondum evidlum fit , illoriim in- 

diiratipnem ep usque procederc poflcj wV, non dari Ens fnpremum, 

Jirmiter & citra ullam oppoliti formidiiiem perfvali £\wi, fcd potius 

femper refragante confcientia errorem fnum difleminabunt > pro- 

pagabunt atque defendent. Qtiod vero difficulter compellantur ad 

erroris confeflionem. , illud mirum non eft , cum vanam exind& = 

quscrant gloriam , quod femper qualcscunque \\\ promtu iiabcant 

cxceptiunculas , de quibus nndique .conquirendis diu multumque 

"^ fudar\int. l</crf//;^^j conftat difficultcr adigi poflcj utf^teantur,ve- 

re exirtcre rcs corporalesi ,num vero credisi illos de non-exiftentii 

corporum vereconvidtosefle, aut num ideo difficile erit>rerum mate- 

rialium prubare exilientinm? CHK.YSOST. Homil. 2 2, in M^itth.%. 

Nilnl 



4d itlufir.. Rom. /. ^ If. I»r . 

Nihii efi creatum ^ in(\wit ^ ik fnundo^ per ^uod mn mamfefiiJItms 
Deus oftendAtur. Et Serm. 2.6, in Rom. 14. affirmat,, «jiiod hominca 
Deum non cognofc<*Ht {z,6ivi)-, non ex ignorantui (^ CQnuatn') fro^venire 4 
fed exfocordi^ ac malitia. hominum, conf, etiam Toi. PFANNERE 
SyJ}. Theel.gentiLpur.c.i. §.4. 

b) Sed fiint magni nomiitis Philofophi ^ qui impoffibiiftafem re^rejfusin 
infnitum demonftrari pofle negrant? fit ita, hoc nihii ad me , ega 
iion difputo de poffibilifate aut impoffibilitate regreflus in inflnitum, 
fed nego faltem> nos per naturara noftram pronos efle ad creden?» 
dum & concipiendum regrefliim caufarum contiiigentium in inflnio 
tum. Status eorum ,. qui hunc regrcflum, ut vere exiftentem, defcn- 
dunt , nbn naturalisjfed practernaturalis eft, ex infaufto athcifmi defide» 
rioortus, d: nondum cviftum eft, quod vel unicusAtheus de veritaCe 
•regrelTus unquam firmiter perfvafus fucrit. 

§♦ VII. SedDeus & attributa ejus pertinent ad 

Ta aof^a7«, q^^^ i"^ (enfus immediate non incurrunt, 
noh aeque facile igitur ^& videtur unicuivis honiinum, 
fine alieno auxilio ad veramhorum invifibilium agni- 
tionem pervenire. Verum omnino eft :, to ^vwWv ra 
©g3 pertinere ad rd do^aja, interimPaulus affirmatjillud 
'y V w<ro V m anifeftum fuifle inter gentiles A ad acquirendatn 
horum inviHbilium Dei cognitionem nihil aliud requirit, 
quam attentam creaturarum contemplationem^quod- 
fi igitur vel maxime tibi, qui non tam internam con- 
viftionem ^ quatn mathematicam <Sc rigorofam refpi- 
cis demonftrationem 3 horum invifibilium agnitiodif- 
ficilis vidctur / plus tatriienPaulo j viro ^^eoTrveuVw, cre- 
dendum effe exiftimo. Accedit^, quod Paulo non 
tam fermo fit de prima exiftentias Numinis ,ag.nitione, 
quam de formandis norionibusDeo jam agnito dignis. 
lllud enimtaxatv. 21. quod agnofcentes Deum non 
,&807r^g7rco5 de eo fenferint j nec ei cultum debitum exhi^ 
buerint, fed gioriam immutabilis Dd mutaverint in 

B 2 ijjia- 



imaginem cormptibilis hominis atque creatiirarum vi« 
lifEmarum : de exiftentia enim Numinis per traditio- 
nem oralem jam edo^iy & per hujus univerfi contem- 
plationem confirmati erann Num igimr , prasfuppo- 
iita jam Numinis exiftentia , difficile erat, ex hiyus 
univerfi infpeftione judicare, ideas gentiUum de hujus 
muftdi conditore abfurdas eile & contradidorias ? Num 
difficile erat^ ab hoc univerfo ad ^eternam conditoris 
potentiam & reliqua attributa, iOive divinitatem ejus, 
coHigere ? Imo vero, quam facile ell cognofcere , to- 
tum majus efle fuis partibus, tam facile quoque eft ho- 
minibus pr^judicio nondum excaecatis , fed in ftatu 
naturali adhucconftitutis <Sc debita cum attentionehoc 
.univer&m contemplantibus>agnofcere, quod^ fi de- 
tur EnS fupremuni , illud tale eflfe non poffit ^ quale 
;a gentilibus vulgo habebatur, 

§. Vni. Sed excipient^ nullumgentilium, quan- 
do ad ufumrationis pervenerat, amplius in ibtu mere 
naturali,. (ed omnes a teneris jam unguiculis praejudi- 
ciis avitse religionis jam excaecatos fuifle , hinc omni- 
no diificiliorem fuifle horum pracjudiciorum excufho- 
nem atque emendationem. Concedo prius , fed nego 
coniequentiam , quod fciUcet adeo difficile fueritgen- 
tilibus rationis ufum ^confecutis exattenta creaturarum 
contemplatione pr^ejudiciorum infanti^ introlpicere 
abiurditatem. Multa accedente rationis ufu , etiam a 
rudiore piebecula , deponi fblent prsejudicia, quidni 
etiam gentiles ,credentes Deum, perlpicere potuiirent, 
ii modo voluifTent, rationi fana? contrarias effe ideas, 
quas de Deo huc usque foyerant ? Ipla ratio illos do- 

ce- 



cebat, nihil^maximeinrebus arduisj &qua&influxiim 
habere poflunt in felicitaceih, fmeomnirationeteme- 
re credendum eile 5 num vero ullibi rationes lakcm 
palliativae inveniri poterant ^ quas illis perfvadere po- 
tuilTent , fimulacra, volatilia , quadrupeda , reptilia, 
quse pro Diis colebant, eile veros Deos ? Quia vero 
fponte ratione fibi concelTa uti noliaerunt , 6c caeci le- 
cuti lunt effata patrum fine ulla veri inquifitione , imo 
iine dubio refragante fa^pius confcientia , nonne ipli- 
met in cuipa (Imt cralTae fuse ignorantias &: errorum, 
quorum ftoliditas vel ftupidiJIimo patefcere poterat ? 
,Nec obftat , quod non omnes pari ingenii felicitate ju- 
diciique aeumine prc^editi fuerint , prius enim demon- 
ftrandum erit^, ad detegendos cralTos hofce errores fum- 
mo judicii acumine. opus fuiflfe : fane, fi tantummodo 
lerio qu^efivisfent verum Deum ^ illum fnie magno la- 
bore inventuri , imo palpaturi fuiirent, non enim lon- 
ginquus erat a) ab uno quovis eorum , fed in eo vi- 
vebant , movebantur atque erant» ^^^, XVIL 27. b) 

a) T.on^iK^»if>n iWuA eflc ex Ebraifmo Hicitur, cujus cognitio difficul- 
rer conreqiii p'>teft ," pr^ojfinquum ycro '{\\\id , quod' quilibet facilc 
indagare & noffe poteft , conf. Deut, XXX. II -I4. Jiom. X. 6, S- 
Ita etiam explico /oA. m, 13. 

b) Conf.QlJENSTEDT. sj/. rW.P. T,.p,254. 

§. IX, Homines obligantur ad veram fuam felici- 
tatem promovendam, felicitas eomm verauniceaDeo 
fperari ^ obtineri poteft, Deus , faiutis humana? au<9:or, 
vicillim voluit ab nominibu§ agiiofci , noniblum qua 
exiftentiam, fedetiam qua elfentiam ^ perfe<9:iones , 
a) E, homines obligantur ad veram Dei agnitionem; 
id quod alias in Theologia naturaii exaliis quoque ra- 

B 3 tio- 



14 Dl' dvciT^oKoyiTsi gefitilium 

tioiiibus fufius detnonftraair. Quicunque ad aliquid 
faciendum obligatur , illud tamen fponte omitdt j. <Sc 
contrarium pptius facit> illi jufte poena infligitur; pcB- 
na delidto debet efte proportionata , atrox & graviffi- 
mum eft deliftum , Deo debitum honorem denegare, 
illumque enti tribuere 5 quodDeusnon eft; Ergogen- 
tilibus, qui non Deo , fed creamris^ divinum exhibue^ 
runt cultum^ jufte a Deo graviffima^ infliguntur poe- 
Yixh): Ignorantia crafTa 5 Iponte contraSa & facile 
vincibilis , deh^tum excufare & extenuare non poteft, 
maxime in rebus arduis, ignorantia gentilium de ve^ 
ro Deo fuit talis r (per §♦ 5-8. ) Ergo ignorantia ifta 
genriles nec excufare , nec ab obiiganone ad poenam 
promeritam fufttnendam liberare.poteft, Ergo Paulus 
€X -antecedencibus jure concludit ,. gentiles in judicio 
divino elfe dvaKoKoyJi^^g, 

a) Oftendiiitus \.\\DiJfartat. noftcis luipcr habitis, de fne aclionum Dei 

- sfltsmo ^ Deuni fapientiflime omiiia creafle ad ilemonftrandam glori- 
am fiiani. Ipfe quoque Pcus ex hoc principio fsepe concJudit , ra- 
tionem allegans . quare vel \>W% fuccurrerc > vel gentcs idoiolatri- 
cas pui>irc vcnt, conf. Ef. XLl I. S. XLVIII. ii- Ez. XXVIII. ^22. 
XXXVI. 20-23. X^XIX- 7.25.Pf.XLVI. II. Exod. XIV. 17. \%. 

b) Nimis prolisum & a fcopo nortro alienum fpret » hic ex fana ratio- 
ne demonftrare , pcenas a gcntibus itlololatricis promeritas forc A' 
ternas\ decrevimus fcilicet, harum gehtium ctvctTToXo^YVlcriV & «TfO - 
A,C7yi<riV, quQadficri poterit, ex ipfa faiia ratione iJluftrare, atque 
oftencJcre . Paulum nihil cliJfifrc fanae rationi contrarium, nobis igi- 
tur pro fcopo noftra tunc denuim ad Scripturam provocandum cft , 
ubi ratio fana Ycl iiluftranfla j vel confirmanda vel vindicanda eft, 
vcl prorfus definit, atquc nihil ulterius cognofcit. Nolui igitur 
dctcrmiiiatc loqui de poenis <«/'^>-»/V, fed generatim oftendi, genti- 
les poe/tas ^ra^s^ijf/tmas promeritSs effc , cujuscunqne demumillxfint 
gcneris: ideo vero non nego> fed potius aflirmo, illos pocnas ic- 
ternas promeritfis effc, fed prolixahoc indigetdemonftrationeatque 
operofa* fi ex faiia ratione difpiitatur, quac vero hujus loci »on eft. 

De 



a4 tllufir. Rom, I. ^ IL 15 

. ETe idoldlatrariim ava.ntoKoy/iTSi legi mere.tur Tfannnus I. c. c. 22. de 
falute gentilium^. 26, p. 507. fqq. 

§. X. AWTfoAo^vfJofa) omnimodarnimpprtatex^ 
Oiifationis ac defenfionis defcdnm & negationem ., ita 
nt homo nihil omninb habeat:, qnod contra deGietum 
Dei poenaleinfnidefenfionem adterregoiFitj fi velmaxi- 
me velit/edjvelitnoht^obmiitefGendo tateri eum oporte- 
atjfibi aDeo injuriam minime fieri. Eft fcihcet voca:bur ^ 
kim forenfe^^metaphora a procefTu forenfi defumtaj^atque 
idem^ quod dvjoy.ci]dz^Piogj Tit III. li. Jufle nonnun- 
quam iniligitur in foro humano cuidam reo poena ju- , 
liisfimaj quae vero puhiendo non jufta videtur, fed il- 
le varia excipit; tit oftendat , fe ejusmodipoenamnon 
effQ promeritum;, fed illam aut prorfus injuftam effe^ 
aut certe nimis rigorofam nec deU8:o fatis proportio- 
natam V aUi contra , fi vel maxime ihud non pubUce 
ferhper profiteantur^ interne tamen convifti funt j, fe 
pcenam irrogandam promeritos effe ., 8q fibi a judice 
nullam fieri injuriam^ hi dicuntur dvaTioKoyv^jou ■ Qua- 
les e.g. funt^ qui aUos jam antea judicarunt, & taU 
pcena dignos exiftimarunt, nunc vero idem com- 
mictunt crimen.i?o?;z. IILi. Deus non tenetur ad rati- 
onem hominibus reddendam , eft enim independens *, 
nihil igitur peccaret/nec quicquam ejus ji^ftitise inde 
decederet , fi hornines propter quodUbet pecGatumfe- 
amdum rigorem juftiti^ fu^ puniret , five iUi hanc 
poenarum juftitiam agnofcerent , five minus b) : in- 
terim Deus ^ qui in omnibus fuam demonftrat glori- 
ara, nonfoknii vultjuftus^jyi', fed etiamjuftus acae- 
quus wim 5 atque neminem aftu condemnat , nifi 
ttvciitoKo^yn^ov c), Hinc per fmgularem di admiran- 

dam 



v5 Di 'clv'ciiso\oyv^(7et genfiiium>. 

dam (Tvyiid]d(ici(riv:chimhoimmh^^ judicium xfefcen- 
det, ubiillos de peccatis omiflionis 8c commiflionis 
aecufabit, occulta in lucem protrahet & manifeftabit, 
d> ipfisique liberam concedet facultatem^, aliquid ^ (i 
poterunt, pro defenfione fua in medium proferendi, 
nec prius decretoriam pronunciabit fententiam , nifi 
poftquam obmutiierint> e) ne fcilicet ulii, quem con- 
demnaturus eft) videatur injuriam facere , aut perfo- 
narum refpe£tum habere f )♦ 

/ 

. a); Conf. B. Caf/>. LOESCHERI DifT cit, de ^-wyi/w^rot nafuraji , p. 
60. fqq. Optime gcmiinus vocabuli fenfus perJpicitur ex fi^gnifica- 
tione vocis coiJtrariac clifoKoy^lSoif , Afl.XXIV. 10. XIX. 33» 

xxvi.iiuc.xri. II.I2. XX1.14, 1?. 

b) Conf. Rom. IX. 20. Job. IX. 2.3. 14. 1 5.XVI. 2 i .XXII. 3. 4. XXXlir. 
12. 14.XXXIX. 34. 35. 

c) Hoc forte nonnullis videbitur KOC^dlo^oVy qui fine debita circum- 

fpeftione ac reftricSirione niniis gcneraJirer affirmant , omnes dar 

mnatos Deum efle blasphematurcs & injuftiti^e incufaturos , licebit 

igitur paucula hanc i\\ rem diflferere. Non quidem thefis noftra expreffis 

verhis in fcriptura f. invenitur,quantum recordamur,interim hujus as- 

ferti rationes habcmusgraviffiiTias. Nami) pollulat illudyf»/ja6Uonutn 

Dei «//'/.'»;«J,demonftrati() fcilicet glorijc fu3c,qux fanc latius perfedius- 

que demonftrafur* fi omnes de juftitia fentcrtix decretoria: divina 

i nterne convi^i funt, quam fl plin*e^ cr.edant , fib.i a Dco injuriam 

ficri , fcque poenam irrogatam non effe promeritos. 2) Sunt homi- 

nes> qui aflerere non erubefcunt, Deum crcaffe creaturas; jam antc 

creationem ex abfohito quodam decreto ad xternam prxdeftinatas 

infelicitatem, quac fententia in Deum maxime injuria eft j conde- 

mnandi vcro nonfolumad illud crerfendum proni crunt, fcd illud 

quoque jure quodam, faltem palliativo , defenfuri videntur>ficitra 

clvdTioKoyvitnv actemis adjudicabuntur cruciatibus , atque fic De- 

us quodammodo caufa.moralis odii efle vidctur atque blasphemia- 

rum , quae in illum a damnatis effutiuntur. IntcrimDeus T. O. M, 

nonfolum omniHm )xovn\\\\\m ferio. ;xc fiitcere intendit felicitatem, uul- 

Jius autcm, ne unius quidem , acternam infelicitatem, ^ omnia fc- 

fit , qux modo fapiffntei: poterat,. plura autem, quam ad.quas oWi- 



gafHSr ' erat ut hominOnum p.erditorum faliiteni rtftauraretr fed toties 
quaque, & qurdcm fub juramejiti fide, afllrmavit , fenolle pcrcato- 
ris mortem * velleautem, ut refipiftens actennim vivat» imo poenas 
efle ipfi alieitum & pcregrinum opiis,. ( Ef. XXVXIIv 21. conf. Se^, 
SCHMIED. in hi 1.^ quoH nonniiiinvitus efficiat : num igitur per- 
mittet, ut hncccc ejus gloria a danuiatis firma menfis pcrfvafione 
hegctur? Nonne Ghriflus conrfcmnandis fe utjuflum exhibebit judi- 
cem, quemadraodum fe ipfis jam exhibuit,ut gloriofum mortis ac 
diabnli vidorem ? Diviti- lurconi tantillum folatii dencgabatur, 
quantillum guttula aqu3C frigidjc contra ardorem ac flammam inde- 
lebilem afFerre potcrat, num vero ilJud exiguum fore ioJatium pii» 
tas, fidamnati firmiterperfvafieflent, J^«um unicum fux infelicitatis 
auftorem atque caufam , feque ex abfoluto quodam decreto ad £6« 
ternos pracdeftinatos efl!e cruciatus, & jam injufle condemnatos ?^^ 
fic fane Dei gloria ex inferno prorfus exularet ; nos igitur jure af- 
firmamus, Deum gloriam juftitisR Juac nonfolum /» d^iMfirtitis.^ fcdB 
eti^m ififis damntttis demonftraturum cflcr atque fic oftenfurum , f(if 
fiMcnv fuum ultimum femper & ubivis , etiam cum jaflura fiius in.*' 
tcrmedii , fapienter obtiiiere pofle. }), Si ipfi gentiles C5V«7rs- 
KoyT^joi, erunt, quibusomnium minima contigit gratia, multoma» 
gis aliac gentes , quibusDeus ex fapientifljmis rationibus majoretlt 
&. juperaiiundttHtetn conceflit gratiam. 4). Qiiarc totics inculcatui**; 
Deum accuratifl^imam ppftulaturum efle rationem ab- bominibus dei 
omnibus, quxcunque in hac vita egerunt, Matth, XII. 5^. XVIIIv; 
29. XXV. 19. Luc. XVf. 2. Rom.XIV. 12. Ebr; Xln. i>./.Petr.> 
IV. %. & quare reliqua: notabiles in judicio cxtremo locum habe- 
bunt circumftantia: recenfitac,fi Deus.non intendit condemnandorum 
«vct'7roA(?'y>ia'<v ? Altas rationes brevitati ftudentes omittimus. conf^. 

rf:) Conf. Rom. 11. 16: 1. Gor.IV. 5. XIV. 25. Ecd. XII, 14; Hincim.: 

pioriimpeecaca .ticuntur a Deo aflcrvari , Aft. VII. 60- Hof. Xni; 

12. atquefcripta ftylo ferreo & ungulaadamantina, JeriXVlI. i.pio- 

rum contrapeccai-aobiita &.inprofundum maris projecta Mich, VII, 

1 9,atque chirographus iis advcrfus fanguineChrifti deIetus,Col. 11. t^, 

c) Conf. M.itth. VII. 22. 25. XXII. 12. 13, XXV. 44. .^6. Divcs^ 
ifte Luc. XVi. folatium anxic expetebat, &gratiamextraordinariam 
ad convertendos fratres , nunquam autem conqucftus cft , fibi in- 
juriam a Deo faiSlam efle. 

f^ Maxtme notabile eft , quod Paulus ideo neget , iii Deo cflTe 
■Tr^oa-WTroAvi-^jav , quia illi , qui dv6(M/)g peccafltnt , i.e. gentiles 
legem fcriptamnon habentes, etiam «vojitcoj pcrituri cfl^cnt ^ i. e, 

C eos 



13' J?<' ^ivciTioKoyyim genttlum 

eosnon ex lege fcripta . fcd naturali . judicatum iri, Rom. 11. ii, 
• iz.coiif. I-uc.XIl. 47. 4S. , Hincbene S.y.C^'-/,^.^'*''^. PFAFF. 

Infiit. TheoL Dogmttt, p. iCT, Gentiles\^ /^Hicu.jnjue dusiinnbHnt ur,.atqUe 
E^^angclinm nmtciftam atidiyertint i ob rejeffas netitias naturales da.^ 
mnAndi\eniunt. OHio igftur perfequenturdamnati Peurn» fortafTe 
etiam illum blafphemabunt & nonuunquam verbis accufabuxit inju- 
ftitiac , nunquam tamcn fibimetipfis poterunt firmiter perfyaclere , 
fibi iiijuriam a Deo fadamcflc; «Sc fcine hxccc interna dc juftitia di- 
vina convidio non minimus erit cruciatus inter infernales. 



§i XI. Sed geiitiles ideo non deliiilent dv^irffoKoy^^a 
efle, fi vel maxime veras Deoque dignas ex redo nfii at- 
que debita hnjus nniverfi contemplatione fibi formas- 
fent notiones;, nifi fimul Deumre6i:e coluiffentj.atqae 
reliqua legis naturalis praecepta fludiofe obfervaffent 
Tota enin:i iiaturalis Theologise fcientia praxin vitcE 
refpicit , 6t Detis ideo vult agnofci/ut colatur, atque 
ut per obfervationem voluntatis divinse^ homines pro- 
priam promoveant felicitatem^ Univerfalia qudque 
legis naturalisprincipia seque cognitu funt focilia;, quam 
proppiitio. ifla, : '.d^tiiir Ens fupremum, quodomnes pos- 
fidet perfeBiones pojjibiles yqmnimoQxperiQntm teflaturj 
plerosque gentilium generaliora qua^dani hujus legis 
pra^cepra obfervaffe , licet diftin^I;e non agnoverint, 
ea efle leges , quas hujus univerfi conditor omnibus 
hominibus obfervandas in prima ftatim creatione 
prdefcripferit. Hinc Paulus v, l8* 2.^- ad ^vo:?cv th ©ea 
nonfolum refert clAvi&eiuv , i. e* principia theologi^ 
naturalis theoretica, fed etiam hir/.cd<jiiJ.a tS ©eS, i.e. prin- 
cipia praftica , v.32. accurate autem & emphaticc c, 
11. 14. afB.rmat, gentes,fcriptam legemnon habentesj 
fibimet ipfis iegem effe, 6c (pmu t^ tb v6^^ f acere a)» 

a) 



^dditlufiv:Rom-.L'^TL i^ 

,a) Sic redlisfimc iteruni ex h.l.probatun h^em natun fiio modo ejjfe inptetm^ 
il per notitiam injtttim non explicitas quasciam .ic diftxn<$}as i.-leasinnatas 
iiitelligis,fed facultatem principla univcrfalia.cSc voluntatemDcigsncra- 
Horeni , ex fana ratiohefinc difficiiltate agnofcendi, una cuni inftiniStu 
quodam haturali nonfolum aflenticndi veritatibus agnitis,fed ctiam faci- 
endi c^,qu3c voluntati divinac agnitjc conformia funt, Hoc cnim ccrtum 

eft, Paulumpci* Ta T8 VOjU.a, qujc gentiIcstpu(r£ffaciebant,non tan; 
intelligcrc adiones legibus publicis civilibus prohibitas aut atlpro' 
hatas, quamejusmodi aftiones , quas ex inftinftu quodam naturall 
faciebant, & quibus vel omiflis vel pcrpetratis nulla a magiftratu 
civili metuenda crat poena , quas tamcn, prouti cum lege naturali 
vel conveniebant vcl difconveniebant, fequebatur vel quxtlam men- 
tis tranquillitas, vel clandcftinus quidam confcien tiac terror ac me- 
tus, licetipfi plerumque ignorarent, niec fatis explicare poffent, 
quid timerent. Dari ejusmodi eireflum legis natursc* teftante il- 
lud abunde fatis experientia, fine temeritate negari nnn poteft j ra- 
tiovero illius quodammodo concipitur ex nexii naturali, qui infer 
pocnas naturales & multaruni legum naturalium transgrcflioneni da«« 
tur. Qiix cum ita.fint, quis negai'et , legem naturac dici pofle ;'«« 
Jititm i & inftinftum iftum, faciendi vel fugtendi ea, qusc homini 
pcr fcaut eonveniunt aut difconveniunt, eflbhominibusconnatumac 
iiafuraJem? conf.BUDDEI Infiit. Theol.Dogm.^. zo^, £0<r. 

§. XII. Datur igittir aliqualis adioniim gentili- 
tim cum lege naturali conformitas , fed valde exigua 
ac imperfe<Sa *, ifta enim , quod leges attinet veruni 
veri Dei cultum pr^ecipierites, apud plerosque iiulla e- 
rat , quornodo enim refpedtu Dei facere potuiflent 
Ta tS voV-« ,■ cum verum Deuin non agnofcerent ? leges 
autem proximiim refpicientes necomnes obfervabant, 
necfemperj nec tam perfe6i:e, quam pro ftatu fuo 
potuiffent ^ nec erga omnes homines aj ; igitur ifla 
quoque gentes non poterat transferre in ftatum a^o\o^ 
7'/]V8cj. Interim b) hcec aliqualis aftionum cum le* 
ge naturali conformitas lufficiebat ad demonftrandum^ 
partim gentes ipfas , partim impios Judaeos in judicio 

C2 di- 



^wimtSk «vaTfdAo^fla^, quem iji finem omnia a Paulo 
proferuntur. Judcei funt dyxnoKoynloi-, hi enim majo- 
rem gratiam confecuti funt ^ nam xujvixm^^oih tS vojwa 
diftincfte agnofcebant voluntatem legislatoris, & tamen 
non erubefcebantper transgreiHonem legis naturaeDeum 
tontumelia afficere , v» I8- 24. cum tamen gentiles y 
Jegem fcriptam & diftirKae agnitam non habentesj fuo 
mo^Q <pv(ru rd tS vofjiH faciant. Genriles ipii funt ccvctTfc 
T^o^yYiJoi , ifta enim iex nonfolum agnitu , fed etiam/z/o 
jmoi^o.obfervam c) facillima efle debet, ad cirjus obier- 
watlonemmaturali quodam inftin6lu impellimur,&: cu- 
jus^^f^SMXiterritio nQm^tScdvlci^y.^iarQu dTejoKoyia^ ita cor- 
.dibusrhominuminfcripais eft, d) ut, licet diftindam 
'hujuslegis notitiam non habeant , poft malefada ta- 
men terrorem atque timorem 3 poft a£liones vero hu- 
ic legi eonformes quandam animi tranqiiillitatem at- 
que fatisfa&onem 3 interne fentiant., atque iic.cogita- 
tiones eorum fe mutuo accufentatque excuiente). Hsec 
:t-^meia adwalis'CQgif^tioi!iiim apudgeiates ■cl^jrdKoyiec, poft 
perpetratafac^ia legi naturse cpnformia, non ftatim pro- 
>ducit ,<5fi7f£>:>vo^j^a7v in judicio divinp, n^ni i^6iipnes ialtem 
partieukres refpicit, plerseque autem gentilium adlio^ 
nes funt legi ■natur^ contrari^j adeoque femper q.ua?- 

dam adeft cogitationum ac cpnfeienti^ m/^^?^'^- - 'C^"^^ 
vero iUe^ qui in unico oifendit ^ totius reus fit legis 
violatse ^ Jac. IL xo. haeece particujaris cogitationum 
moKo^^ct, potius gentes magis i^ddit'dv.cirffoXor^:^^g. .Hi«g~ 
ce enim mutua cogitationum mjyi^i/.oe^ &■ disoKoyia illps 
eftiaieiftime .impellere debuiffet , ut noniblum de foli- 
da atque perfeda totius legis cognitione folicici elfent, 
f^d etian^ ipli legi ^ro poffe ia.pmnibus cojrjformitej' 



agereixit^ atque fic.rumnlo ftudicjUbQ^^ 
dam fibi acquirerent cogitatioinuiii «TroAo-ylav:, • quod vero 
curn omiferint , ego fane non video , :quid prp (i]i dc- 
fenfione in judicio diyino afferre pofleiit. 

aVPaukisnon dicit, gentes facere Vfr/^wz /ii'^<'w, quod de imiverrali totius 
lcgis obfervatione expUcari poflet, fed T« T8 VCjw-H, quxdam^ qux 
ciiin lege naturali conveniunt. 

b) ^ndr- bSIANDER ad Rofn. I. 20. <"//, iiiquit, notitix ilUnaturalesnon 
fufjii iUnt a.d jrerfiUam Dei cognitionem^ fujficiunt tamen ad convincendam 

■ impivtatem<geniium ; quodfiilicei nt id qiiidem^ quod fciebant^ fecerint^ 
fedvam v<erttatis particulam in injufiitia detinuerint, 

c) Loquinuir non de pei fc6la & omniraoda legis naturalis inipletidne,qux 
•pGfc iapfum Ad« nulli niortalium, ninxime fibi reliftorum, amplius 
poiUbilis eft •, fed de tali hujus lcgis obfervatione, qualis fub vives ho- 
minirefiduas cadit, & qux conjfiftit in fincero ftudid ac fii-iV.o, propofi- 
to, conformandiadhanclegem omnesfuasaftiohes, &nihil fponte ac 
deliberate committcndi, quod huiclegicontrarietur. 

«I) Nullo modo ex hifce verbis probari poteft, dari ideas innatas , nani 

i) Paulus non loquitur de omnibus hominibus in gencre, fed de iis 

tantum , qni habent confcientiani antea^lorum, & quoruni c6git;'.tio- 

nesfeiuvicem accufantdkexcufantj quod necefl"ario prxfupponit ufum 

rationis,. Cum igitur infantes & embryones non habeant confcientiam 

anteaftorum, nec judicium ferre poflint de aftionum fuannnmoralitate, 

fequitur, quod illorum quoque cordibus nondum infcriptus fit eftc- 

ctus ille legis. Res ipfa docet^ inquit B VDDEUS Inflit. Theol. Dogm. p. 

205. nosmndeiilis loqui^ cjuirationis ufii defiituuntur^ fed de homini- 

■ hus^ (^ui eopoUent^ i^ adeo ad hocce mentisfu& examenriteinflituendum 

■idoneifunt: itemqtte dc illis.^ quiveritatinon refflunt., aat httncce natU" 

rjiinftinSlum data ^peranonfu^pcant^ aut fupprimunt, 2) Probe ob- 

fervandumeft, quodnon ipfaiex infcriptadicatur cordibus gentilium, 

fed /<r^/j' tantum o/>«j feu «-^i^^.!// , accufatio fcilicet& excufatio cogita- 

tionvun ob fafta anteadla ; hic legis eflcftus necefl^u-io prxfxipponit an- 

tcceffam quandam legis notitiam /7fif«/«/ie»2., five perfeftam fivc iniper- 

'^fecVam, five diftinftam five obfcurani & cqnfufam, five adhuc integram.y 

five rurfus amilfim, /ibliteratam &obfcuratam ; ejusmodi autcm A{lua- 

>^>legiscognitioininfantes ante omhem riitionis ufuin nullo modo ca- 

.'4it, neque de iis dici pot^ft, eosjponte & fcientes committere a6iioncs 

•kgi naturx vel contrariits vel.c01vvcniente.s5 quoniodoigiturdicipot- 

•<il, iljLitjijiiggieveffedSuiw, cpufcientiain iierape feu judicium dc morali- 

C 3 jatc 



■ tate aiiteaiSlorum, illbnim jain cortlibus infcnptum effc ? 5) PhratiS 
illa: mfcriptumeJfkcordibus^,tx^^(ix^Qt\xo\ii\x biblico nunquam deuo- 
t^t)zotitiamci\x^\\\'Aminnata)n & conftatam^ CcA femper ix,cquifitam^ & 
quidem tenaciter menti imprcffam, cum firmo propofito, nunquam 
tradendi eam oblivioni, fed ejus femper recordandi, conf. Prov. I[I. 5. 
coll. V. I. Vir. 1-3. Jer. XVII. i. XXXI. 5 ?. 2.Cor. HI. 2. 3. Ebr. VIII. 
10. X. 16. Qiiibus addo quxdam loca parailela, ubi plirafes fynouy- 
micse occurrunt, noftram phrafin illuftrantes & explicantes, e. g. Deut. 
XXX. 14. Pf.XL.9. XXXVIL31. Prov. VI. 21. Rom. V. 5. X. 8. 2. 
Cor. VII. 3. Eph.III. 17. Phil.L6. 7. Jac.L 21. Apoc.XVlL i 7. Cum 
vcro fine urgcntc neceflitatc a perpetuo alicujus vocis vel phralis ufu 
biblico rccedendum non fit, etiam h. L non inteliigendje zxMwi ideiS 
quxdam de lege naturali gentibus innatx^ fed verba Pauli ita p.otius ex- 
plicanda funt : quod, licet gentes diftinftam lcgis naturalis notitiam 
non habeant > nec quoque folliciti fint, ut fibi diftinftam ejus notitiam 
compararent, illa tamen lex cuivis pateat & adeo manifefta fit, ut non- 
folum a qiiovis, rationis ufum poflidente, facilc & fine magno negotio 
cognofci queat, & homines (pV7ei, inftinftxi quodam naturali, feran- 
tur ad facicnda T(Z rn Vo^S, fed demonftrari etiam pofiit, etTe6\um le- 
; gis ubfc\i"refemel tawtumcognitx, tcrritioncm nempc ob malcfafta, & 
animi tranquillitatem. ob bencfadla, adeo firmiter eorum cordibus in* 
feriptumerfe, ut per nullam fubfequentem malitiam ac indurationem 
prorfuseradicaripollit: quando enim aliquid commififlent Icgi natu- 
rali vcl convcnieiis vcl rcpugnans . tunc confcicntiam eorum illos ea de 
rc arguere,. atque producere in iis vcl mcntis quandam tranquillitatcm, 
fi benecgifl^ent, vel tiniorem qucndam clandeftinum, fi malumcommi- 
fiflcnt, licet nihilpropterea amiigiftratu civiliipfis metuendum fit. B. 
JiuddeusintcYimhmiCiTtoKoyiCiV ds conatu falteni confcicntiam tran- 
quillandi cxplicat, 1. c. dicens : Ex infta hacce Dei notitia., accedcnte ^t^ 
iara acqui(ita^ confcientix hocce ditJamen oritur^ quo homines legem divi~ 
nam migrdntes^ fe ipfos mox accufant^ aut o/nnino damnarit^ mox (tutem^ 
qttA ihnocenti.t Tt<^o(pC'y7lV prxbere pojfufjt ^ conquirentcs ^ excufare itc~ 
fum velabfolvcre admtuntur. 

/^) Hxc cxcufatio particularis falteni eftin /ora confcientix., & fafta immc- 
diate antegrefiTa aut in memoriam revocata refpicit; e.fl hoc. teftimonium 
confcicntiAnihilaliud^ inquit CALIXTUS in h. 1. quam applicatio cogni~ 
iioni'shabititdehone[lotfturpiadpropria particularia /<«fi^/«!, utrum bene 
Vilmale Atlafuerint. Poteft tamen ab hac ad «TTO^^O^yvictV in forodivi- 
?;<? h.qc modo c^ncludi : quandogentiIesow»//?e.a, quic le»naturjp.,<7ua- 
terius fiib linncn rationis cadit,prxcipit,y^ow/^ &yf»s/'f?"fcciffent,nec un- 

• '•'• quam 



ad tlhjlr, Hom, r. ^ IK n 

■' qitam aliqitid fppnte ac fcientcs Iniic legi contrariuni cottitliififfent, tutic 
qiiicleui aclhucpropter peccatuni inimanens, & quia Chriftum ignorant, 

effentfilii ir», non autem avaTfoAo^yi?'"» fedhaberent, quocl contra 
aftuale Dei dea-etum pcenale ohjicerent, atque pro dcfenfione fui itt 
medium proferre pofl"$nt, quod fcilicet omnia feciflent, . quvccunque 
modoptoftatu fuo ipfispoffibilia fuilient; ignorautinm vero mediato- 
ris &. carcntiam fidci falvificx ipfis jure nou pofl^c iniputari, Deum enixn 
ipfis nihil hac de re revelafle, nequc etiam Evangelii famam ad illos per- 
vcniffe, (hoc cnim prxfupponitur , fi ctTToAcyvicr*? locuih habere 
. dcbet) fe vero per lumcn rationis nullo modo ad hanc cognitionew 
pcrvcnire potuifle. Sed de hoc mox plura dicenda erunt. 

§. XIII Legis naturae; fumma in eo confiftit, x\t 
Deum fuper oinnia amemus , 6c proximum noftrum 
ficucnofmet ipfos , co/2/. AfattL V.VI. VIL XXII. 
requirit igitur nonfolum actionum externarum confor- 
mitatem j fed reditudinem quoque cordis & cogitatio- 
num omnimodam. Ea pofl lapfum Adami liominum 
miferrimorum libi relidorum eft conditio , ut ne co- 
g.nQfcant quidem internum legis fenfum, & quantam 
illa perfeAionem requirat y R&m, VII. 7. multo mi- 
nus legem perfede obfervare atque implere pplTunt. 
Ignorat etiam a) iana ratio medium placandi Deum 
peccatis oftenfum , & Chriftum unicum mediatorem 
incer Deum 8c homines , ut adeo de infiifficientia reli- 
gionis naturalis adveram falutem conlequendam nulU 
ratione dubitari posfit. b) Quodfi igiturgentiles etiam 
omnia feciffent, qua^cunque modo per vires naturaE: 
refiduas ipfis fuerunt posiibilia, funt tamen Sc manent 
filii ira?5 ac rei mortis ^eterna?. Necaffirmari ppteft, 
ipfos, vi meriti Chriftiy per fidem^ nefcio quam, implici' 
tam fal vatos effe, licetChriftum falvatbrcm prorfus igno- 
raverint c) : iidesenimneceftlirioquandampra^fuppo- 

nit 



24 Jy^: .(^^aiioKoyifTU gentiUtm 

nit mediatoris agnitionem , five per fnedia Grdiiiaria 
acquifitain 5 five per extraordinariamDei gratiam pro- 
dudtam j^ uti in inrantibus j conf. Ro?n, "K. 14. Hoc 
non obftante, certiflimum eftj Deum non efte in cul- 
pa j ut gentiles seternum pereant, led ipfum horum 
omnium falutem yer/o velle & intenderej acillisfem- 
^inQV jufficientia concefliife media agnofcendi viam falu- 
tis veram^ etiam fub ipfa legis oeconomia d). Non- 
folum enim ipfa faiia ratio& religio naturalis ex inten- 
tioneDei eft manuductio qu^dam ad revelationetn ^ e) 
fed Deus etiam fubmde varios inter genres excitavit 
prxcones juftitia;, eosque tot modis, nobis magmm 
partem ignotis , - vocavitad quaerendam veram religio^ 
nem, ut vix affirmariposfit, fiiifte unquam homines, 
qui prorfus nihil de vera religione audiverint , atque 
nullo modo ad ejus agnitionem pervenire potuerint. 

a^ Quiaiiifcriptisgentiliumiioninillaoccumintlocn, quie quandam cum. 

placitis chriftiana; religionis habcre.videntur anaIogiam,,&.quodanniio- 

do iis convcnienter cxplicari poffunt, multi crediderunt. gentilesob- 

fcuram quandam de mcdiatore aliisqne myfteriis habuiffe cognitionem,. 

conf, Tob. PFANNER Syfi.TheoL Gcnt.piir. c. III. IV. quitamcn c 3. §. 

6. p. 145. ''cfte negat, illos hanc qualcmcunquenotitiam ex fana ratio- 

ne haufiiTe, (edrefi-tt, inquit, uttr-iditiomsopeidadgentilcsdeveni^e 

dicamtfs^ Ji modo dtveniffe concedi pctpfi^ Hoc certum cfts multa loca,, 

quxallegarifolent, adhucincerta & fubleftxlidei cffe, quo refcro orar 

culaSibyllina, de qu'bus conf. PFANNER 1. c. c. I. §. 4-. p. 7. fqq. inte- 

rim negari non poteft, multos gentiliura multa ex litteris facris acce- 

pifle, five ex ipfa illarum leBione.^ five ex qualicunque confivetudinc cum 

Hebrdis. fitve ex aliis rivis illa haufierint., inquit idem Pfanmrus 1. c. §. <{ , 

i^w^r 'iti^m Raymundi &KEG SNli Theologiam gentilium., librum rario- 

rem, Vcnet. 1^21. cxcufum, Enarrat, 2. c. i^.p. ^i^fq. Kt hxcce 

obfcuralicetmediatoris ac verae religi.onis agnitio.gentes magis reddit 

dva^uiSoho^y^j^d-^ ^ & oftendit, ipfos utique a Deo ad falutem vocatos, 

elTe. Ipfe vero ?^REGANIUS enarr. 1 . c 1 6. p. 1 6. 'omnem veram 

geutilium notitiam de Dco rebusque divinis gratiii Dei fipeciali tiibuit, 

6c 



^f.it 



/idiJluJlr. Rom. r. ^ V: 2g 

■ &c. I2,p. 21. afErmat, ipfis multas faftasdle mj'fteri6rum revclatio- 
iies, provocans poft aliosatlJ). Thomam in22. q- l^jl.ar.d. ita diffe- 
• rentem : ProphetA- dAmonummn fcm-per loqtiuritur ex AiZTKOKum revelatio- 
wf , fed interdttm ex infpiratione divina^ fcitt manifefle legitur de BalaAryi., 
ciii dicimr Dominus effe locutus.^ Num, 22. iicct efet propheta damonum.- 
i[Jnde ^ perprophetas diifKOnum Deus aliqua verapranuntiat^ tumut cre- 
dibilior fiat veritas^ quii etiam ex adverjariis tefHr//oniumhabet : tttm et- 
iam quia^ cum homines talia credunt^ per eorum di&a magis ad veritatem 
inducuntttr. Unde etiam Sibylla multa vera pr.tdixeruni de Chrifto. Sed 
etiam quando propheta dsmonum a damonibtts infiruuntur^ alicjua vera 
fr^dicunt^ (^uandoque tjuidemvirtute propri£ »atur<t., ctijus auElorefiSpi- 
ritus S. tjuandoque etiam revelatione bonorum fpirituum, Etfic etiam 
illud veruni^ qtioddamonesentinciant.^ a Spiritu S efi, En fpecjmen nu- 
garum Scholafticsfe theologiac! 

b) Rede MUS^US in DiiT de luminis natura infttfficientia ad falutem^ 
§.32 ^- ZO. fi alia., inquit, noneffetcaufa . cur adfatutemneminifuffice- 
repojfitlumennatttrs.^ hoc fotum., quodpUcanda ira divina expiandorum- 
que peccatorum meditim efficax.^ validum ^ fufficiens fuggerere nuUiimpot- 
eft^ catif&fatis effet. ZQxAXy - Chrifi, Eberh.WlSUh^mjnfiit.theo^, 
exeg.dogm. p. 64! 

'^ Huc fpe6lat POIRHT, qui gcntiles pcr lumen quoddam internum fal.. 
vatos effc traditin Oecon, div, \ 3. c. 13. in Pofihuniis autem, in Vindie„ 
verit, ^ innocentiA 1. 4. c. y. p. ^93, affirniat, eosfalvatos effe merente ac 
auSiore Chrifio., qut licetqtioadliteramhifioriaignotus.^ realiter tamen in 
illis operatusftt., quicqtiid illi habuerunt boni, Ipfe quoque S. V. PFAF- 
FIU^ in Infiit. Theol^ Dogm, p. 39. indubiumvocat, omnes credeutes iit 
V T. <?.y/7/wV<2»2de Mellia notitiam habuifTe. 

dj conf Joh. III. 16. I. Tim. 11. i. 2. Pet. IK. 9. Ez. XXXIII. 11. Rede 
auftor traftatus de vocatione gentiumy quem pleriquc Jmbrofitim cffe vo- 
lunt, I.2.C. ^. afiGrmat : gentesne ttinc quidem omnino pro dereli6lis ha- 
betjdas effe .^ cum penes ifraelitas fcrme, folos vernt, religionis jus efje-videre- 
tur ; adhihitam enimfcmper fuiffe homivibus univerfis quandam menfttram 
ftipemx do^lrinx., quA etfiparcioris occitltiorisquc grat/d fuiffet,^ ftijfeciffet 
iamen.^ ficut Domimis judicaverit., qtiibtisdam ad rernedittm., quibusdam 
ad tefiimo7}iu7n. conf. WEISMANNUS 1. c. p. 772. BALDUINUS 
Caf.Confc, p. 70..& QUENSTEDT. ^)/. Theol P. 5 . p. m. 12. Prolixe 
vero Jo. Conr. DURRIUS iri..Difr. cit. § i. fqq. oftendit, gentibusnul- 
lo tempore defuilTe prxconcs juftitix. Notatueti.ini digiia funt verba 
Seb. SCHMIDIl in Comment, in lob. p, 7; Hoc certum ?rianebit., inquit, 
quodfalvati ititimfint fx ^cntilibus TKttlti^ ad quos nonpertinebat promiffio 
terrx^f IfmeUtfirHm, praro^ativX' Maximehoc certijjimum rr.anet .^ cum 

D Jioi 



£6- 1)'^ dm^Kbk^a^i^H gSnttlitlm 

yioh intergfnHles vixerU in terrd Vz^ tU Patriarch.x inCan^an^ flC pro" 
fhetainteygentesfnerity quodDeuSgentesetiamftihW^T. adfidem-^ ft- 
lutem vocaverit^, nec per ahfoluturn aliqHod decretum excluferit, £luod 
notatU dignum efl ^ addendum^ ^md pliires ejusmodi prophetas habuerint 
gfntiles pr£ter Patriarchas fif" Jobum, Provocant ad hsec verba,eaquc 
approbant, BUDDEUS H^E.V.T.T.I.p 296 OLEARIUS in traaaru : 
Jefus derwahre'MeJjtas^}^.-^OZ- & Jo.Henr, MAJUS in Oecon V.TiciZ. 
g.y.p.^'^!. qui Jobura vocat prophetara^facerdoteiri doftorcmque jntev 
gentiles, perquem Deusadconimunionemveraeecclefiaevicinas gentes 
Vocaverit, iisque foedus gratix annunciavcrit atque obtulerit. 

• e) conf. WEISMANNUS 1. c. p. 54. Confiftit vero haic religionis nafu- 
ralis manudiwSVio maxinie ineo, ut ofl:endat. omnes homines effe pec- 
catores, ipfam naturalem religionem iiuperfef^am & infufficientem> & 
fpecialem Dei revelationem ad placandum Deum*(& falutem acquirendara 

, neceffariam eflre. Optime itcrum iaudatus WEISMANNUSin Sche- 
4iAfm. Acad. p. 606. Propter fummam ^ univerfalem generis humani 
€orruptionem altioribus ^ efjicacioribus remediis opttsfuit^ Ad homines efer 
ralihus iUistenebris> erroribus i^ periculis eruendos^ in (^uibtis eos omnet 
p.eriturosfuiJfe absque beneficio revelationis ^ gratifi Dei fpecialis.^ etiam 
extra Scriptura S, teflimonium ipfa rei natura tam certo dernonjlrat^ ejuam 
certttm^ neceffarium efl^ pereundum eff homini ex morbo kthali-medicinjt 
trdinaritnvim fupergreflo^ nifl aliunde pharmaca validiora "& extrM.or.dina- 
ria ad eumfrangendum depellendumque accefflrint, Dum igitur hxc o- 
ftendit fana ratio > impellit fimul homines non m.alitiofe refiftentes effi- 
caciflime, utvelde verareiigioucagnofcenda foliciti ,fint, fi ejus fama 
ad illos pervenit, vel, finihil prorfus de eadem audiverunt, quod ta- 
jnen vix probabile eft, . Deum finceris implorent precibus, ut ipfe illos 

:' «docere velit, quidfaciendumfit, \it veram confequantur felicitatera. 
Hoc niii fecerint horaines, funt & manent dvct/noKoyyfjoi, 

§♦ XIV» Quotqiiot igitiir ex gentilibiis damnan-. 
tm, lua culpa pereunc> & civa7foAo7'ij/oi funr, aut enim 
non omnia fecemnt:, qux per vires natiirse iplis posfi- 
bilia erant , atque fic judicantur ex lege naturali , auc 
famam evangelii ac veras religionis fpreveruntreliqua- 
que media, per quas benigniffimus Deus eos ad qus- 
rendaiti 6c ampleflendam veram religionem vocavit, 
Neqiieetiam dicere poffunt^ folam evangelii famam 

ac 



ad ittuflr: Rom, T. 0" //. ^ ?:aP7 

atreriqtit^meclia non i\x\Skfufficienim adeoi-um falutem 
proiTiovendam : unde enim probabunr, autifta media 
injufflcientia fuiiTe, aut Deuna bbligatum fuxffe , ut 
majorem & uberiorem gratiam iis concederet, fime- 
diis conceffis vel prorllis nonvelminus recSfce ufiiuni?? 
Qui in minimis ndi non funt ^ illi quoque digni non 
funt, quibus plura 5c majora talenta concredantur;qubd- 
ii vero fidi fuifTeDt, tunc Deus T. O. M. ipfis line dubio 
ulteriorem & largiorem gratiam CQnceffilfet. a) Non 
fimpliciter negamus , quod quidamgentilium forte 
omnia ea a6lu fecerint , qua^cunque per lumen ratio- 
nis ipfis poffibilia fuerunt ; adfunt tamen rationes du- 
bitandi non contemnendae. Conftat enim, quanto impe- 
diinento fincetiam fan^tisimulto magisgentilibus, ad re- 
61;e femper & voluntati divinse agnit^ conformiter agen- 
dum , diaboli machinationes & mundi illecebrae, ma- 
xime veropeccatuminhabitans, quod ipfos fandosad 
bonum fegnes reddit, Ebr, XII. i. utf^pC:, quodvo- 
lunt:, bonum non faciant,iiialum autem, quodfecun- 
dum interiorem hominem averfantur ^ faciant, Rom* 
VIL i8» feqq. co«5/, etiam RotH, III. 9, ieqq. Pf XIV* 
2. 3« Determinate certe&individualiteramrmarinon 
poteft, e. g. Socratem, Piatonem, Epiftetum 6cc. b) 
reciiTe bmnia ^ qu^ecunque modo ipfis fuerint posfibi- 
iia , nam licet forte concedi pofiet j illos femper ab o- 
mnibuB externis <Sccraffioribiis vitiisfeabftinuifle, quis 
vero teftis fide digaiis nps certos reddere poteft;, de 
mentis eorum re<9:itudine*perpetua ^ ( §. 13. ) & quod 
nullos prorfus de Deo legeque naturalifoverinterrorcs^ 
nifi per lumen naturae prorfus invincibiles ? Qilis de- 
monftrabit, eos qualicunque Jua. nodtia j quam de. I^ 

\)2 fra- 



fraelitarumDeo acreligione habuernnt, re^Sieufosj at- 
que de yera veri Dei agnitione acquirendafolicitos fu- 
ifTe ? Qvx vero cum ita fint , quid mimm, quod Deus iis 
iargiorem gratiam 6c publicam verbi divini pra^dica- 
tionem denegaverit ? 

a). NegUgentia fiJ* impietate fiia. meriimnit gentes, iiiquit DURRIUS 1. c. §. 
44. ut Deus eos permitterctfuo perverfo abiindare fenftt^ ^ tit traderet in 
defideriacordisftii^necdignareturulterioribus^famplioribusauxiliis, Et 
PFANNER 1. c. c. Z2. de falute gentiUum § 27- p. 5 II.. re6te monet & 
probat, illosgeiitiles^quoque, qui abidololatrixcrimine fepurosprcc- 
ftiterunt, plurima tamen ignoraffe, quae nofcere, uti acl falutem inter- 
erat> ita, fidebitamtantaEreiinduftriamimpendiflent, nofcere potuis- 
fent. ■ . ■ • 

b) Jure igitur taxatus fuit ZWINGLIUS. quod hx expof fidei chrift. T. II. 
p.559. b. in fodalitatcm fanftorum & eledlorum retulei^t Hercukm, 
Thefeum» Socratem, Ariftidem, Antigonum, NumaniT Camillum, 
-Catones , Scipiones &c. Excufare interim illum conatur ^o. Henr. 
HOTTINGERUS in H.E. N.T. Tom. VIII. p. 289* fqq. quod alias 
exprofeflbfalutisfontemoftenderit unicum, Chriftum fervatorem. & 
quod absque fidei conditione falutem ncmini adjudicaverit 5 fed fidci 
donum, ex charitatis regula^; .non iis ftatim, qui inter nrdinaric voca- 
tos non erant relati, noluerit denegare- POIRET etiam huc perti-' 
net, qui in Oecon. div, I. 3. c i j. p. 750. arbitratur, genium Socratis,- 
qui ipfuni informaverit, in viis fuis direxerit, ad virtuteni formaverit, 
bonisque & falutaribusconfiliis nunqu.Tm non inftruxcrit, fuiflc ipfum 
bonum Deifpiritum, cui & vir fan^Vus fefe perpctuo commendaverit, 
Deumqueoraverit, utfuaipfiin omnibus adefl"et gratia, qua non fux 
proprive, feddivinsevoluntatifolipareret; id quod etiam adco cxacte 
femper obfervaverit > ut immineiite morte , quam ceu verus martyr 
virtutis voluntatisque divinx fubierit , defenfionemfui fufcipcre no- 
luerit,perinde uti nec Chriftus, eo quod Spiritus, cujus confiiip in rebus 
agendis utebatur, id fibi non permitteret. Lege quoque. qux hac de re 
erudite difleruntur in progr. pentecofi. hujus anni , de fervore prccum 
propurSpiritum S.^. 11. {(ic[, 

^. XV. Negle^tus tantum ufus genuinusj aut; 
abufus Uuninis rationis , gentiles reddit dvci^oho^njsg, 

quando 



. cid illujir, Homt L ^ IL 29 

quando nempe , non obftahte propenfionenatiirali ad 

credendum & colendum Deum iis qonnata , de legis 

naturse ac legislatoris agnitione facillima aut prorftis 

non foliciri fuerunt, aut gloriam & veritatem Dei mu- 

tarunt in mendacia craflimma ac ftolidisfima / auttan- 

dem non pro poJGTe acftiones <5c(^ogitationes fuas legi na- 

tur^ conformarunt ;, <5c vocationi divinae qualicunque 

ad verarn Ecclefiam immorigeri fueriint. Sed posfibi- 

lis efl: flatus eorum , qui nihil unquam de Chriflo aut 

vera religione audiverunt j pro poffe tamen adiones 

6c cogltationes fuas legi natur^ confojmant y infuper 

quoque imperfeftiones fuas agnofcentes , & quodDe- 

um peccatis fuis ad iram provocaverint , fummum 

Numen ardentiffimis implorant precibusj, utipfispro 

immenfa fua nufericordia peccata remitterej, verarn^ 

que falutis -viam monflrare velit. a) Dubitamus exra- 

tionibus§. 14. allegatis ^ quod unquam tales extite- 

rint ; quodfi vero extiterunt, non fuiffe videnturpror- 

fus clvarn;oh.6yyfjoi: licct euimfacile convinci poflintaDeo, 

fe cruciatus infernales peccatis fuis efle promeritos, 

nunquamtamen^ fi a6tu damnantur , credentj apud 

Deum nullam effe it^oj^aKoXviTptav , nifi ipfis^ qmfinefiia 

cidpa ordinariafalutis mediaignoraruntj, extraordina- 

rie falutem in falvatore obtulerit ^ atque fic gratiam 

ad comQYCionQm fafficiente^n ipfis adtu concefferit^ In- 

vi£l£e funt veritates , extra Jefum Chriflum nullam da- 

ri falutemj, 8c hujus falvificam agnitionem per vires 

natur^e prorfus impoflibilem effe ; nihil quoqu^ difer- 

tis verbis in ScripturaS.degratiaextraordinaria defcri- 

ptis gentilibus concedenda revelatum legimus b) i fed 

nec ullibi quoque dicimr, DeUm fimpliciter illud nol- 

D 3 le 



le faeere, autremet ip&m ita adftrinxijre ad uflim me- 
'diorum falutis ordinariorum , ut nullorum unquam 
hominum falutem per gratiam extraordinariam pro- 
movere poffit , fi ejus fapientiae ita vifiim fiierit. Num 
vero Deo indignum eft, aut cum fummis ejus perfe- 
i£feionibus pugnat^ liis, 'quimediis ad coiiverfionemor- 
dinariis omnibusfinefuaculpadefticuuntur, interimo- 
mniafecerunt, quaecunqueper vires naturales potue^ 
runt, ut adeo nuUa ipfts malitiofa repugnantia adverfus 
gratiam adfcribi pomt , quique infuper culpam luam 
agnofcunt, & ulteriorem illuminationem fiuceris pre- 
cibus fibi expetunt, per media extraordinaria <5c modo 
extraordinario , five ante mortem five in mortis hora , 
conferre notitiam mediatoris & fidem in eum , atque 
iic illos per <Sc propter Chriftum lalvos reddere ? 

a) Probe obfervandnin efti uosinhoc &fq. §• non loqui de iis, qur ullo 
inodo pcr mcdia ofdinaria ad agnitionem vix falufis pervenirc potue* 
runt, cSic evangelii, cnjusfama apud iilos innotuit; fed de iis , fi un- 
quam tales extiterunt, qui prorfus nihil per totam vitam fuam de vera 
religione ac de evangclio audiverunt, & tamen omnia fccerunt, ' qu^- 
cunque modopervire&.naturce ipfisfuerunt poflibilia. 

b)Exfapientiilimis.rationibus,DeusnihiI hacdere inScripturaS, expreffis 
verbis declaravif, nam i)iUud nihil ad noftram falutem conferre poterat; 

2) conftat, quantahominumlumenrevelationis habentivmi malitia fit 
«&perverfitas, utcontracIarilfimaScripturseoracuIa, imocontra ipfiim 
rationis lumen, multa garriant de fufficientia luminis rationis ad lalu- 
tem : quod fi igitur Deus in fuo verbo exprefle dcclaraflet, fe velle gen- 
tiles quosdam rationis luminc redle utentes extraordinario modo illumi- 
nare-& ad falutem perducere, nonnc ifti hoc abutentcs audaciores& 
pertinaciores futuri Q^ewt in propagandis & defendendis erroribus fuis ? 

3) Multiquoque cx Chriftianis, Naturalifmo alias non faventes, eo 
abuti, & , licet falfifllme , concludere potuiffent: fi Devis gentilibu» 
cxtraordinariefidem conferre vult, etiam tu illud ab eo e^pedkare potes, 
adcoque fecure vivere, don6cDeuste cxtr;iofdinario niodo convertatj 
potik)r cnini Chriftianoruni, inprimis rudioruni, pars: iu erronea vef- 

^ fatuf 



' . ad 'muftr. Rom: \L .€ Ih. 31: 

faturopiniDne,'fe in genere^.& propter natiyifatem fuani invera e.cck-- 
fia, apud Deuni in uiajori gratia, Dcoque magis curse cordique fcfle, quahl 
gentiles, licet ipfi pejores fint gentilibus, nec unqtiain, quid Deo in^ 
fadere baptifmali promiferint, recordentur.* 

§. XVI. Non vero fine ratione de faliite gentili- 
um antea.defcriptorum , per extraordinariam Dei gra- . 
tiam promovenda,bene fperamus. Nam l) charitas 
chriftiana bene de omnibus fperat^ Sc neminem, con- 
cJemnat , nifi quem ipfe Deus in verbo fuo conderana- 
yit, Lmc. VI. 37. !♦ Cor. XIII. 7, 2?o?w. XIV, 3.4-^0. 
2) Nos fLipra.§. X. noL c.rationibus non contemnen^ 
dis oftendimus , Deum neminem aS:u condemnare, nifi 
«vctTroAo^yi/ov. 3 ) Extant in ScripturaS. exempla hominum 
ip ipfa Ecclefia yiventium , quos tamen Deus extraor- , 
dinaria gratia ad conyeriionem dignatus eft ; quare il- 
lud non pofTet quoque extraEcclefiam facere? Illi^qui 
in ecclefia vivunt, agnofcere debentjuberr.imamillam, 
qua fruuntur , . gratiam non debitum clTe ^ £ed meruni 
opus divinse mifericordias; peccantveroj, fi fibi ima- 
ginantur, Deum eorum tancum mifereri velle. De-, 
us potius 4 ) gentilium falutem aeque ferio defiderat > 
nec iftij qui a chriftianis nafcuntur parentibus, in fe 
Deo cariores funt^ quam nati ex gentilibus ; his igitur 
fme dubio fufticientia concedit mediaad falutem, &jfi: 
mediis ordinariis prorfias deftiruti funt,^ nihil un-; 
quam de Chrifto mediatore audiverunt , lumine ratio- 
nis vero rede utuntur > tunc fperandum omninp eft^ 
quod eMraordinaria ipfis fuppeditaturus fit media :, 
ipfa enimfana ratio 5c lex natur^ poft lapfumnonani-; 
piius eft medium fakitis j ^q^ tantum paedagogus ad, 
ftatum. miferiae 6c neceffitatem irevelationis agnofcen-, 



-' 



De dvaitoXo^^yiTsi gentiliim' 

daih. «^) Chriftas pro nemine fruftra mortuus eft^ni- 

fi qui meriturn ejus ipfis oM^^Mwmalitiofefpernunc,nec 

Jefum pro falvatore fuo agnofcere volunt^ led de gen- 

tilibus defcriptis dici noa ^otQ&,, quod Chriftumejus- 

que meritum libi naruraliter prorius ignoruhi malitio- 

{e fpreverint ^ ignoti enim nuila datur cupiditas , nul- 

la averfatio , E. Cliriftus aut pro hifce gentilibus nulla 

ebrum culpa fruftra mortuus eft^ autiis veiordinario 

vel extraordinario quodam modo manifeftandus erit, 

6) Deus gloriam fuam tam late tamquc perfed:e de- 

monftrare vult, quam fapienter fieripoteft', line dubio 

falvandis gloria divina in toto fuo ambitu perfedius 

demonftratur , quam damnandis ;' E. Deus iis ex gen- 

tiUbus, qul orania fecerunt , quaecunque modo ipfts 

polHbilia fuerunt , fine dubio viam fahitis veram mo- 

do potius extraordinario revelabit, quam ilios ob de- 

fe(3:um fufticientium falutis mediorum a^ternum pe- 

rire permitter* a) Nec 7) exirtimandum eft, gentiles 

omni deftiiui gratia pr^venienti : Spiritus S. enim et- 

iam .per ianam rationem operatur , & gentiies non mali- 

tioferefiftentes-ac ratione liia re6i:e utentes per lumen ra- 

tionis de miieria fua & infufficientia religionis natu- 

ralis ad falutem convincit , eosque impellit , ut de ia- 

lute fua per vires naturas conlequenda defperantes De- 

umarduisacfincerisprecibusimplorent^ ut veramipfis 

monllrarevelitlalutisviam', qiianta veroferiarumpre- 

cum veram illuminationem reipicientium efficacia fit, 

patet exemplo Cornelii Centurionis , qui , five profe- 

iytus fuerit five non , tamen nondurn falvifica nde in 

Chriftum mediatorem, perconcionem Petra demum a- 

gnitumjimbutuserat. b)Deniqueled:oribusmeis fequen- 

tia 



tia loca accuratius perpeiiidenda relinquo j,. Atfl:. X, 34» 
.95. coil Joli. XV. 22. Rom* lU 7. fciq. IV. 29» Apoc, 
XXI 24* ^qq» I* Tim. 1. 15. 

a) Cogita quscfo, anne ficCliriftus diabolo fuper hofce gentiles fponte 
quafi relidurus effet viftoram, in quibus tamen fapienter deftruerc 
pofletopera diaboli, fi nempe ipfis vel ordiuario vel cxtraordinario 
modo veram falutisviam revelaret? 

b) RatiOnibus pugno, non auftoritate : quia interini multis, <^ui juraruntfii 
verba majiiftri, ipfa cujusdani fententia: apparens novitas jamhaerefis eflc 
videtur, qujedam Noftratium de quor.undam gentilium falute bene fpe- 
rantiumteftimoniaadjici.im. Huc pertinetB.LUTHERUS, qui non- 
folum in Convival c. 22- dixit : Cicero ein iveifer Mann^ wie auch Serte- 
CA , ich hojfe^Gott rverde ihnen ^nadig feyn ; fed etiam in (j^». 4 & 9 . cxi- 
ftimafle dicitur ^ multis gentilium falutem contigiffe fer extraordinariant 
Dei mifericordiam.Neque tamen decet^ addit, uti monet MUSiEUS de uftt 
princip. rat, contra Vedel I. 3. c. 12. §• 42. nos hac pro certis di^rmarc^ 
neque defnireautconcludere, utquibus verbo tantumreveit*to : qui credi- 
derit&c inhArendum. CitanturverbaiftaLutheri aPOIRETO in Pofi-> 
humis\. c. d' PFANNERO 1. c. c. 22- §. 6. Sed ingenue profitepr, me 
hunc locum in Lutheri Commentario in Genepn invehire non potuiflTe, 
conf. ihterim Tom- IV. Jen. Germ. fo\. ii^. a. Huic-jungo Go///»". 
OLEARIUM, qui in trafiiatu : Jefusder wahre Mejfias.,y^.'^01. fqq. in- 
quit: Gotthai fch feiner Seits denen Heyden nicht unbezeuget gelajfen^ 
Aft. XIV. 17; Rom. I. 20 ^s ijlauch kein Ziveijfel., dafS, wo fch eini- 
ge nnter denfelben i^efunden., ivelche diefem dUgemeinen Ruffe in dem na- 
tUriichef? Lichtegefol^et., folchen Gott., nichtiovar., als tvennjie mitfolcher 
JFolge dei-gleichen verdienet^ fondern nach-feiner Gnade.^ nach welcher er 
dem.^ derdahat., und fch dejfelben rechtfckajfen gebrauchet., mehr gehen 
will., einen icmcxn bcfondern Gnaden-Ruff tverde gegonnet haben. Et 
paucis inteirjedlis de niediis, perquxDeus gentiles in V. T. vocaverit, 
pergit: Worausdenn abzunehmen^ daf Gott.^teo fsine GnadekeinenWi^ 
derfiand gefunden , den Mangel der (iuferlichen und ordentlichen Predigt 
durch unryiittelbahre Erleuchtung \ondemverheiffenen Weibes-Saamenund 
Weli:-Heyland.,ais derfeiner Seits an die ordentlichen Mittel nicht gebunden 
war.^ hahe erfetzen konnen. Wie hiervon eifier unferer chrifllichen und f^er 
lehrten Theologen, Nahmens 1ci\\znn^% KTVl\JS.,ivohl geredet : Nequehacc 
inrerim negarim, (funt verba RIVII) potuifle ex ethnicis permul- 
tos, admirabili difpenfatione Dci & occulta infpiratione unum ad Deum 

E & 



f4 ^^ umnoKo^^Yicii gejitiJium 

& agnofccndum & colendum pertrahi : pptuifle Deum varJfs tiiofe 
ethnicorumanimisfefepatefacere, atque ofteridere eis lumen veritatU 
fuaCi ut & pie fau61:eque vivcrent, id quotl aliquos feciife legimus, & fv-- 
lutem divinitus expeftarent. Immenfa eft enim bonitatis ac munifi- 
centise Dei largitas, neque ullus eft ei prjcftituendus autfinis autmo- 
dus. Occurrit ergo ultro bonis mentibus fyepe Deus, & voluntate ad 
accipiendum paratis dona fua impertit. Qiiin & Apoftolus ad Romanos 
Ethnicis, quodde ipfocognofcipotell:, id patefecifTe teftatur. Quani- 
visautemnuUiunquamxtati, nuUihominumgeneri , defuerit ad faki- 
tem adipikendam providentia Dei : taraen extra Chriftum neminem ul- 
lo feculo confervatum cfle, omnibusfine dubio eft confitendum. Jus' 
ivelchem aUe?z denn abzunehmcn^.daf^nicht alle^ fo vpr des Herrn Me£ts Zu^ 
kunjft untcr detie?i H(yden gelebet ^ unfehlbahrverlohren undverdaynmet 
jvorden^ hingegen diejenige??^ welche folches erfchreckliche Gericht betrof- 
fen^ felbfi Schuld daran gercefen &c. Speftat huc quoque DURRIUS, 
qiii in Diflf. cit. §. 57. De Americanis^ inquit, incertum efi^ utrum Evan- 
gelii pradicatio unquam illis fuerit oblata. id interimfatis confiat^ co- 
gnitam iUisfuijfe ariim<S humana immort alitatem^ 0*, ^uod pofi hanc vi- 
tamei vel benevel male fit futurum^ agnoviffe, G^uam tiotitiam fi bene 
(oUocaffent ^ dubium nuUum efi ,, quin Deus ^ t^ua efi (ptKuvB^^Aj^Ttir/,.^ 
reclum ^ ditigentem ifiius notitis ufum ulteriori eac^ue^ qu» ad falutem 
gradumftruit,, manifefiatione fuiZvoluntatis compcnfaffct,, five id ordina- 
riomodoprdfiitiffetperpriidicationem Evangelii ab ordinariis MirAfiris fa- 
Stam^ fiveper angelorum mifftone^n^ five alio modo nobis etiam minus cogni- 
to. WEISMANNUS quoque in infiit. Tlyeol.cit. p- 8l7- affin"at, ma- 
teriarn de vocatione univcrfali omnium hominum ad falutemvix inteUigt 
poffe^ nififiatuatur^ etiamextraverhicxternipradicationem,^ fpecies cjtfs- 
dam verjigratix in J. C.fundatieconjunSla cum mediis pi^dag»gicis extcmis 
^ internis , quibus nemo defiituitur, Alii contra huic fententix nou 
quidemfubfcripferunt, interim nec eam tanquam erroneam rejecerunt, 
quo refero BALDUINUM, fcribentcm in Caf Canfe,^, 71. Jn Deuscx- 
Iraordinarie eorum velit mifereri^ ojuos jure damnarepofiet., nihil revela- 
ttimefiinvcrbo, ideoque nihil anobis affirmaripotefi. FECHriUM,cu- 
jus verbaex Thef Polem- §. J i • allegavit S. V. Chrifioph. Hcnr. ZEIBICH. 
jn tracSV. depradefiinat. ^ reprob. infantum p- 1 8 5 * ^^ ^^ abfoluta ^ ex- 
traordinaria.^ fi ita loqui licet^ potentia falvandi duntaxat fermo cfi.^ tumy 
.^guanoncredentesinfantes extraverbu?n (^ facrarr^errta ., fidem iis infun- 
deiido, falvare Deus potefi^ endem ^ pojfe adnltos.^ fuppofito ?neritoChri- 
■ _/?/, c^ua ratione nihil privilcgii ififantibus reUnquitHr .^ dubium effe norr 
'potcfi. QUENSTEDIUM 1. c. P. 3. p- 8- b. ita contra Galviiiianos dijTc- 
yciitem : ^idprodefigcnernlis ifie amer Dcinon deilis.^ vel reprchLf? Sg 

annr- 



ad illuft}\ Ronu l. ^'-11, \^ 

avnexam hnbet ifiam ex ahfoluto Peibemplacito & decreio irnpojjihilem con- 
ditionem^ ii credant. ^.Nam I)eus decrevit fecundum Calv. eos fide non do- 
nare, Ex fuis eiiatn ■propriis viribus credere nuUatcnus ^Ojfunt, Argu- 
•mentamur itaque contraifiamperverfam opinibnem ita : fiDetts ita dtlexit 
mundumtotum^ ut eitottdederit fuum fiUum unigemtumSaivatoreip^ il- 
Ittm ctiam fic dilexit^ ut ilU toti velit fidem falvificam dare. Sed Deus 
ita c^c. Hanc connexionem dpprobat Paulus Roni. Vill- 32. in^uiens : 
qui proprio filio iion pepercit, fed pro nobis omnibus tradidit illutn, 
qui fieri ppteft, ut non & tum ilJa omnia (^ ad falutem seternam nobis ue- 
ceflTaria ) nobis %«^iVg/(5t/5 gratis donet ? conf. etiam 1. c. p. rj. & 
PFAN'\Ell 1. c c. 22. $• 17. p 5 o • • Tandem & illt Theolcgi^ ut verbis 
utar S. V. PFAFFII 1. c. p 39. qut infantes gentilium haud damnant, u- 
tique (f gratiamextraordinariam adultis dtnegare haudpofiunt^ etfi eam 
certe determinaremlint^ ' 

§. XVII. Majori autetn cum fiducia embryonibus 
gentili um & infantibuSi ante pmnem rationis ulum de- 
cedentibus , gratiam Dei extraordinariam vendicamus, 
deque falute eorum optime fperamus. Hi propter 
peccatum originis jufte periifTent in univerfali totius 
generis humani cataclylrno ac interim, fi Ciiriftus pro 
mundi peccatis non latisfeciffet vfed poftquam filius 
Dei.pro omnibus hominibus mortuus eftj atque meri- 
tum fuum omnibus quoque hominibus ad expianda 
eorum peccata ofFert, omnibusque iUud adu donare 
promifit j qui non malitiofe refiftunt ^ hoc vero de 
infantibus ante omnem rationis ufum decedentibus 
dici non poteft, a) de eorum fakite per extraordina- 
riam Dqi gratiam promovenda jure dubitarenonpos- 
.iumus* b) InprimiSj quia hi infantes non vivunt iii 
ftatu c5Jv«7roAo7>jcrfP5 5 Pauius enim gentilesideo pronun- 
ciat fuiife dmiioKoy^l^i , quod Deum ex infpeftipne 
creaturarum non re6te agnoverint, fed potius contra 
diciamen retorationis gloriamDei mutaverintinmen- 

E 2 dacia? 



56 - DemcvTtoXoyfirzi geHtiJjum 

dacia ; nuin vero hsec de iftis tenellis infantibus di- 
ci poiTunt? Hi quidein nafcuntur cum a(9:uali Numinis 
& Salvatoris ignorantia^ fed, fi inifta deceduntVpro 
defenfione fui allegare poffunt , quod ipfis agnitio, tum 
Dei tum Salvatoris abfolute imposfibilis fuerit , - & 
quidem imposfibilitate non fponte contraftaj fed con^ 
nata ; aut igitur affirmandunr eft^ Deum horum infan-" 
toim falutem nunquam voluiffe, fed eos per abfolutum 
quoddam decretum ad ^ternam damnationem pra? defti- 
nafTe, 6cper confequens^ Chriftum non pro iliismor 
tuumeffe^nec pro eorum peccatis fatisfeciflTe, aut fruftra 
mortuum effe, aut concedendum , Deum etiam illis grati- 
am fuam adu oflPerre,c) &SpiritumS.etiam in illis operari 
agnitionem quandam fuae miferice & verse ialutis vicej 
&j quiaillud per mediaordinaria fieri nequit, modo 
extraordinario illorum promovere falutem v qtvce Spi- 
ritus Sandi gratia in hifce infantibus nunquam non ef- 
iicax effe poteft, cum illa femper fiifficiens fit ad refi- 
ftentiam /2^^Mr^/(?m ex folo peccato originis ortamvin- 
cendam, malitiofavero repugnantia in ejusmodi infantes 
non eadat. d) Accedit, quod hac ex parte omnimoda de- 
prehendatur aequalitas inter hofce infances gentilium , 
<Sc infantes Chriftianorum ante baptilmum decedenti- 
um , de quorum tamen falute nemo fere dubitat v li- 
cet enim nis externa illa competat pr^rogativa , quod 
a parentibus in vera Dei ecclefia viventibus nafcantur> 
fola tamen externa ejusmodi prserogativa nihil con- 
ferre poteft ad a6tualem alicujus hominis vel falutem^ 
vel damnationem e j , inprimis cum infantum inorbe 
Chriftiano natorum parenres faepe pejores fint gentili- 
bus,necuIhbiquoque in ScripmraS.inrantibus Chriftia'-.- 

no- 



adiUuJlr, Rbm. I.k.[IL' 37 

norumante baptismum deGedentibus ifta pra?. gentili- 
um infantibus promilTa inveniatur praerogativa, quod 
hi^ernae adjudicandi fint damnationi ^ in iftis. vero 
propter commemoratam externam iftam praerogativam 
extraordinario modo per Spiriturti S. produeenda fit 
fides in Chriftum falvifica , quod veram ihvolveret 
lieotT^aiioKvixpiCiv. Cum igitur Scriptura illos non conde- 
mnet ^ nec nos eos condemnare debemus. 

a) Quklam affinnaut, Deumlnhifcegcntilium infsntibusfubfecuturamrc- 

i^^iQ^vzrefifientiam malitiofam, Qiiodfi nempe Deusper omnifcientiam 

fuam prxvideret, hofce infantes, fi dititius vixijGTent, & ad annos di- 

fcretionis pe^rvcnifTent, Chriftianam amplcxuros fuiffe religioncni, 

tuncipfisextraordinario modo conferret fidem inChriftumfalvificrm; 

quodfi vero in gentilifmo femper permanfuri fiiifilent, tunc illos.qui- 

dem jctern?£ adjudicaret daiiinationi, fed ita, ut infimuni faltem poena- 

rum infernalium gradum fuflinere dcberent. Sed ne minimum hujus 

paradbxxfententijcallcgaripoteftfundamentum, ncque cx ratione ne- 

que ex revelatione, locaenimMatth. X. 15.XI. 21. nihilprobant^ ?u- 

gnat bxc opinio^ inquit 7''^' SCHMIDIUS Comn-.i^-.jt. in H^o/lX. l-i. p. 

367« cum divinaJHfitia^ cjux nonpaenas imn^ittit , tjuia hcmincs funt 

peccaturi,, fed i^uia jam peccanmt. — JMualis pcems illatio.^ a.Rualcm 

prAfupponit malitiam(^ impiitatem. SCHMIDiUS_quidem de Chriftia- 

jioruminfantibus loquitur: fed multis Chriftianorum infantibus pr?c- 

matura mors fummum eA bencficium, qui vix acne vix quidem evitatu- 

ri fuiflrent Kternam mortem, nifi Deus eos in infantia mori aut voIuifTet, 

aut permififlfet; quare igitur non quoque dicendum effct, Deum.per- 

mittere,ut gentilium infantes in tenella moriantur sctate» ne fcilicet, 

fi diutius vivercnt, eorum naturalis in malitiofam degeneraret refiften- 

tiam, hosque infantes fic efle T^NtD VlfO Tl«, Zacb. IJI. 2. conf. S. V. 

MGSHEMII DifT defaluteinfantum Chrijiianorum ac pAganorum^ § 2g. 

p. 3 ^ & ipfe S. V. ZEIBICH 1. c §. 5 8. p, 18 1 . fq. 

h) Miramur, extitiflfemagninominisTheoIogos, quorum cinerespoflfata 
alias veneramur, qui nulli dubitaveriht, gentilium infahtes omnes jc- 
ternis adjudicare cruciatibus. Fuerunt tameti quoque, qui benc de iis 
fpcrarunt. Ita Y,. Q]JENSTEDIUS 1. c. P. 5. p, m. 13, §. 9. De in- 
far.tibus^ inquit,.Z« nmVerfim ( mmhus (fl voluntas Patris., ne per- 
eat unus depufUisifiis^ Matth. XVIII. 14. nec. fequitur : infantibtts ex- 

E 3 tra 



^S D^ uvditoKoyvia-si .ghttiliim 

traecdejiamverhHmDeinoftinnotuU^ E-Heuseosnonvtthfalvare, Ham 
Ttequeinjantibus intra^cclefiainnaiis^ fedsleHis citamorte abreptis^verm 
bum evAngelii innottiit^ quos tamen ipji Rejormati non fubducunt divinit 
mifericordifi^ necfalutem illis denegant. Et J. A. SCHERTZER Syfiem. 
Loc. VII. §.2. p.m 169- fq: ^odomnes.gentiUumitifantespromifcue 
fint damnati^ ut afferamus^ prohibent infinita Dei mifericordia^ univeT^ 
falis Dei voluntas falvandi homines^ nifi obicem ponnnt.^ sneritttm Chrifii 
univerfale^ /Jomim manus extvaordimrie qiio^iuc faivandi nofz ahbrevia- 
ta, ^preces Eccl^ex mandato Jpofioli i , Tmi. II, l . pro omnibus hominibus. 
ftifx^ ^ in univerfali merito Chrifii I. c. v, 5 . fqq, fundatx, ^x jrufira 
effe^ cjtds nifi temere dixerit ? Diirttmcerteejfct infantem gentiiem abfoLute 
.damnar-e^ eo quod nonctiraverit feipfu7n baptizari^ quod tamen in ipftus 
potefiate nonfuit. Contc7niusigitur Sacramenti^ quippe qui in eis lociim 
nonbabet.^ eos damnare ncquit, Proinde nec cum B- MEISNERO Anthro- 
pol. Dec. I. Difp. 7. qu. 2. p 21 5 dubttamus^ nec ttim Papifiis eos plane 
damna^nus ; fed optitne de ipfis fperamus. Si enim Pater ille Ol%jlPU.(^V 
shBVlpiOVi o(P'JCihlA<'^ refpexit infantes Ninivitarttm ., ne perderet eos 
vnortiprima^ quantomagts parcet illis^ cufiodiet a morte Aterna? Jta ac- 
curateex Jou IV. infertTi. DANHAUER. Hodof. fol. lOOl. fqq. Jnte- 
rimnon ex abfoluto quodam decreto.^ nec extra Chrifium.^ nec fine fide fal- 
vantur^ quotqiiot etiamextra Ecclcfiamfalvantur.^ nec ahbreviata efi ma- 
nus Domini.., ut eUtraordinarie fidem in iis accendere poffit. Spe^Vaiit hvic 
quoqucBALDUINUS Caf Confc. p. 71. xMENZERUS, Jo. fJenr. MAJUS 
Theol. Evangel. To^n.l. %. 6 p. 2 50, CARPZOVIUS Jfagog. p. i 5 3. J. A. 
OSIANDER Colleg. Syfi. P. 6. p. ! 50. NIEMEIERUS Difp. defiatugen- 
tilpojhr §.6l.aliiquc, allcgati a S. V. ZEIBICHIO 1. c. p. 132. fq. & 
MOSHEMIO l.c.§. 3,R.p 53. f Qidbusadde cr/.KAHLERUM DifT. 
'W\.to\, de jnre Dei punlendi pofieros ob delitla ?najortim., Rinteln 1728. 
§.^II. p. 15. 

-c) TO itV^2^iyjriV A6t:. XVIL 31. non tantum externam aliquam obhitio- 
nem, fed realera quoque collationem dcuo.tare, oftendit S. V. MOS- 
HEM. 1. c. ^-44. p. 39. X. 

cl) ionf.MOSHEMIUM 1. c.§. 50.P. 4^.fq. 

. c) conf. L. S.e^. Rechenb. p. 623. ubi negant B. C. Chriftianorum Iifaero5 
ideo pro fand^iis & in filiorum Dei nuraero hnbendos efle, qnia a paren- 
tibus Chrifiianis £5* fideltbus ortifmt. Nonne vero hoc ipfo denc^ant in- 
fantibus Chriftianorum ante baptifmum decedentibus ratione falutis 
confequendae omnem prxrogativam prse gentilium infantibusl C^iales 
vero praerogativic infantibus Chriftianorum vere competaut, ofteudit 
MOSHEMUJSl.c. §.71,72. P. 73. fq. 

§. XVIII. 



§. XVIIL Idemjudicmmferendum effc videtur 
deiis^' qui quidem ad maturam setatem peivenertititj 
fed ab utero matris vecordes & mente capti fuere ; his 
enimgeque imposfibile eft, ac infantibus ^ Deumme- 
diante lumine rationis , . cujus ufu deftituuntur j re<9:e 
agnofcere vereque colere , neque etiam de ratione pla* 
. candi Deum peccaris olienfum foliciri efTe pofruht. 
Cum igitur Patris univerfalis gratia ^ <Sc Filii meritum 
univerMe ^ fe ad illos etiam extendat j, ipfi vero fme 
fua culpa incapaces fint ad ufum mediorumordinario- 
rumfalutis , piecredimus^ Deum pro immenfa fua 
(piKci.vB^(f}nrb^ ipfis e X traor di mri e Qxhihitun\m dc colla- 
turum efle fidem , uti infantibus ante rationis ufum de- 
cedentibus, Quodfi vero non in continua veriantur 
amentia y fed hicida qusedam intervaUa habent , ant 
fi poft annos difcretionis vel cafti quodam vel liia cnlpa 
rationisufum amiferunt,&:in paxbxyfmo fuo moriuutur, 
tuncnihil de iis determinamus, fQd eos fimpliciter di- 
vinge tum mifericordise tum juftiti^e & judicio com- 
mittimus, 

§♦ XIX. Haec ftnt ea^ K B. quas in arduam 
hancce materiam commentari voliii v plura addere pos- 
fem , Sc inprimis maximi momenti confe6l:aria inde 
deducere, fed hoc aliis magis exercitatis relinquo. 
Scopusmeusfuit, divinam tum juftitram tum miferi- 
cordiam vindicare ., quse multis refped^u falutis genti- 
lium periclitari videntur , atque potiores removere 
objeflioncs , quae vel contrahas fummas Dei perfed:io- 
nes^velGontraveritatem acneccsfitatem verbi divini in 
medium proferri folentf Quod fi forte aliquibus videri 

- ■ poffetj 



pofret, me juftbs difl 
cse limites paululum 
hiam impetraturum e 
neceffario quaedam d( 
ilTe 5 fi fcopum meui 
miferiGordiam juftit; 
relinquere vellem o 
nihil fcripfifte j quoc 
A07WV , aut fanse.ratior 
ris cujusdam commifl 
illum agnofcere^ publ 
rajillud profiteri* G 
caveant, ne in judicio d 
gravior enim eorum 
Deus in hac vita lai 
gratia , quam gentil 
«v(?|ttw? Judicabuntt 
propter gentik 




ftbs diireitatiGnis philologico-philofophi- 
alulum tmnsgrellum efTej facile me ve- 
turum efTe fpero , fi B. L» eogitent , mihi 
edam de dTtoAoyJKrsi gentium dicenda fu- 
m meum aflequi , nec primarias eontra 
1 juftitiamque fummi Numinis inta&s 
:llem obje8:iones/ Spero interim, i"ne 

)) quod ullo modo v^kojvk^^tsi vyionvovjuiv 

iserationi contrarie(:ur ; quodfi vero erro- 
:ommifIi cpnvincar, non turpe judicabo 
re, pubh*cequej mehora edodus ac fanio- 
teri* Omnes tandem hortor , ut feduio 
judicio divino deprehendantur ava7?oAo7*j/ oiz 
eorum poena erit ac intolcrabilior, quos 
vita largifHma & fuperfiua dignatus eft 
1 gentilium , qui avo/^w? peLcarunt, dc 
Lcabuntur. . Luc^ XII. 47. 48. Non J 
r gentiles hasc fcripfi , fedpropcer , „ 

Chriftianos. « ;| 



':W'